MCQ Questions – Page 30

अपठित-अवबोधनम् MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit

Students who are searching for NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अपठित-अवबोधनम् with Answers Pdf free download can refer to this page thoroughly. Because here we have compiled a list of MCQ Questions for Class 10 Sanskrit with Answers. So, Plan your Exam Preparation accordingly with the अपठित गद्यांश Class 10 MCQs Questions with Answers PDF. Also, you can practice and test your subject knowledge by solving these अपठित-अवबोधनम् objective questions.

MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अपठित-अवबोधनम् with Answers

निम्नलिखित गद्यांशों पर आधारित प्रश्नोत्तरों को ध्यान से पढ़िए।

(1)

दीपावली प्राचीनतमं पर्व। अस्मिन् दिने सर्वाधिकम् आकर्षकं मनोरञ्जञ्च भवति स्फोटकानाम् आस्फोटनम्। विचित्राणि वर्णयुक्तानि स्फोटकानि आकाशे भूमौ च विविधरूपाणि दर्शयन्ति। जनाः तानि दृष्ट्वा तुष्यन्ति। परन्तु अति सर्वत्र वर्जयेत्। रात्रौ आस्फोटकानां शब्दः कर्णौ बधिरीकरोति वायुमण्डलं च दूषयति। पूर्वं जनसंख्या सीमिता आसीत्। वृक्षाः वायुं शुद्धं कुर्वन्ति स्म। इदानीम् जनसंख्या प्रवृद्धा, वृक्षसंख्या क्षीणा। विस्फोटकेभ्यः निर्गतः धूमः रुग्णान् पीडयति, नवजातशिशुभ्यः हानिकरः सिध्यति। दीपावली-समये शरदि आकाशः निर्मलः भवति। सर्वत्र पवित्रता विराजते। अतः वयम् आनन्देन दीपावलीम् मानयेम, वसुन्धरां भूषितां कुर्याम न तु दूषिताम्। सर्वेषां जीवन सुखमयं भवेत्। किं तेन उत्सवेन यः कस्मैचित् अपि कष्टकर: भवेत्? ‘मा कश्चिद् दुःखभाग भवेत्’ इति अस्माकम् आदर्शः।

Question 1.
‘प्रवृद्धा’ इत्यस्य किं विलोमपदम् अत्र प्रयुक्तम्?
(क) सीमिता
(ख) निर्गतः
(ग) क्षीणा
(घ) पवित्रता

Answer

Answer: (ग) क्षीणा

Question 2.
‘पर्व’ इत्यस्य किं विशेषणम् अत्र प्रयुक्तम्?
(क) प्राचीनतमम्
(ख) आकर्षकम्
(ग) मनोहरम्
(घ) शुद्धम्

Answer

Answer: (क) प्राचीनतमम्

Question 3.
‘लाभकरः’ इत्यस्य किं विपर्ययपदं प्रयुक्तम्?
(क) निर्गतः
(ख) कष्टकर:
(ग) आदर्श:
(घ) हानिकरः

Answer

Answer: (घ) हानिकरः

Question 4.
‘सर्वत्र पवित्रता विराजते’ अत्र क्रियापदं किम्?
(क) सर्वत्र
(ख) विराजते
(ग) पवित्रता
(घ) पवित्रताम्

Answer

Answer: (ख) विराजते

Question 5.
केषाम् आस्फोटनम् सर्वेभ्यः आकर्षकम् मनोरञ्जकम् च?

Answer

Answer: स्फोटकानाम्

Question 6.
दीपावली कस्यां ऋतौ भवति?

Answer

Answer: शरदि

Question 7.
दीपावली कीदृशं पर्व अस्ति?

Answer

Answer: प्राचीनतमम्

Question 8.
अस्माकं कः आदर्शः?

Answer

Answer: ‘मा कश्चिद् दुःखभाग् भवेत्’ इति अस्माकम् आदर्शः।

Question 9.
स्फोटकानां धूमः कान् पीडयति?

Answer

Answer: स्फोटकानां धूमः रुग्णान् पीडयति।

Question 10.
वयं दीपावलीम् कथं मानयेम?

Answer

Answer: वयम् आनन्देन दीपावलीम् मानयेम, वसुन्धरां भूषितां कुर्याम न तु दूषिताम्।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: दीपावल्याः पर्यावरणे प्रभावः / अति सर्वत्र वर्जयेत् / वयं दीपावली कथं मानयेम / दीपावली महापर्व।

(2)

तक्षकः तं सकौतूहलं पृष्टवान् “भोः! भवान् केन वा उद्देश्येन राजधानीं गच्छति? तत्र तु इदानीं महती विशृङ्खला वर्तते। श्वः तक्षक : नाम विषधरः सर्पः महाराजं दक्ष्यति इति श्रूयते। अतः तत्र सुरक्षा व्यवस्था दृढ़तरा सञ्जाता। कोऽपि महाराज्ञः समीप गन्तुं तं द्रष्टुं वा न अनुमन्यते” इति।

“एतत् सर्वं ज्ञायते मया। किन्तु अहं मृतसञ्जीवनी विद्यां जानामि। तक्षक: यदि राजानं दशेत् तर्हि अहमेव तस्मै पुनर्जीवनं प्रदातुं शक्नोमि इति मन्ये। तदर्थमेव तत्र गच्छामि” इति धन्वन्तरिः सस्पृहम् अवदत्। तच्छ्रुत्वा छद्मवेषी तक्षकः शंकितोऽभवत्। ‘यदि सत्यमेव धन्वन्तरिः राजानं मरणाद् रक्षेत्, तर्हि मुनिवचनस्य अन्यथा गतिः भवेत्, ततः मुनेरपि अवमाननं स्यात्’ इति विचिन्त्य सः धन्वन्तरि बहुधा अबोधयत- “भोः, तक्षकस्य विषम् अतिभीषणम् अस्ति। तक्षक-दंशमात्रेण प्राणी भस्मीभविष्यति। अतः तस्य राज्ञः समीपं गमनेन प्रयोजनमेव नास्ति।”

Question 1.
अनुच्छेदे ‘चिन्तयित्वा’ इति पदस्य कः पर्यायः आगतः?
(क) सस्पृहम्
(ख) अन्यथा
(ग) विचार्य
(घ) विचिन्त्य

Answer

Answer: (घ) विचिन्त्य

Question 2.
‘ह्यः’ इति पदस्य कः विपर्ययः अत्र लिखितः?
(क) श्वः
(ख) तर्हि
(ग) अतः
(घ) अन्यथा

Answer

Answer: (क) श्वः

Question 3.
‘एतत् सर्वं ज्ञायते मया’। अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम्?
(क) मया
(ख) सर्वम्
(ग) ज्ञायते
(घ) एतत्

Answer

Answer: (ग) ज्ञायते

Question 4.
‘विषम् अतिभीषणम्’ अनयोः पदयोः विशेषणपदं किम्?
(क) विषम्
(ख) अतिभीषणम्
(ग) अति
(घ) भीषणम्

Answer

Answer: (ख) अतिभीषणम्

Question 5.
कः तक्षक सस्पृहम् अवदत्?

Answer

Answer: धन्वन्तरिः

Question 6.
कः धनवन्तरि बहुधा अबोधयत्?

Answer

Answer: सः

Question 7.
तक्षकः तं कथं पृष्टवान्?

Answer

Answer: सकौतूहलम्

Question 8.
धन्वन्तरिः छद्मवेशं तक्षक सस्पृहं किम् अवदत्?

Answer

Answer: धन्वन्तरिः छद्मवेशं तक्षकं सस्पृहम् अवदत्-“एतत् सर्वं ज्ञायते मया। किन्तु अहं मृतसञ्जीवनीविद्यां जानामि। तक्षक: यदि राजानं दशेत् तर्हि अहमेव तस्मै पुनर्जीवनं प्रदातुं शक्नोमि इति मन्ये। तदर्थमेव तत्र गच्छामि।”

Question 9.
किं विचिन्त्य तक्षकः धन्वन्तरि बहुधा अबोधयत्?

Answer

Answer: ‘यदि सत्यमेव धन्वन्तरिः राजानं मरणाद् रक्षेत् तर्हि मुनिवचनस्य अन्यथा गतिः भवेत्, ततः मुनेरपि अवमाननं स्यात्’ इति विचिन्त्य तक्षकः धन्वन्तरिं बहुधा अबोधयत्।

Question 10.
तच्छ्रुत्वा कः शंकितोऽभवत्?

Answer

Answer: तच्छ्रुत्वा छद्मवेषी तक्षकः शंकितो ऽभवत्।

Question 11.
उपरिलिखिताय अनुच्छेदाय समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: मुनेः शापस्य गतिः। धन्वन्तरिः महावैद्यः।

(3)

‘रामायणम् इतिहासः, न तु पुराणम्’ इति हि भारतीया श्रद्धा। या घटना प्रवृत्ता तां विवृणोति इतिहासः। किन्तु पुराणं तथा न। भक्तिश्रद्धादीनाम् उत्पादनाय कथा कल्पते तत्र। पुराणेषु अपि क्वचित् ऐतिहासिकाः अंशाः समाविष्टाः भवन्ति इति तु अन्यद् एतत्। इतिहासग्रन्थे तु यत् वर्ण्यते तत् समग्रं वास्तविकं भवति। वर्णनादिषु कविकल्पना स्यात् चेदपि वृत्तं तु वास्तविकमेव। रामायणमहाभारतयोः ऐतिहासिकताविषये पारम्परिकाणां न सन्देहः कदापि। किन्तु आधुनिकाः इतिहासपुराणयोः भेदस्य अवगमने (ज्ञातुम्) असमर्थाः सन्ति। येन कथा वर्ण्यते विस्तरेण, सः सर्वोऽपि ग्रन्थराशिः पुराणतुल्यः एव इति तेषां मतम् अस्ति। अतः ते रामायणस्य ऐतिहासिकताविषये प्रमाणम् अपेक्षन्ते। तद्विषये मान्येन पुष्कर भटनागर वर्येण कश्चन सफलः प्रयासः कृतः अस्ति। आधुनिकं तन्त्रांशम् (Software) उपयुज्य सः रामायणे वर्णिताः खगोलीयघटनाः वास्तविकाः एव इति सप्रमाणं निरूपितवान् अस्ति।

Question 1.
‘आधुनिकं तन्त्रांशम्’। अनयोः पदयोः विशेष्यपदं किम्?
(क) आधुनिकम्
(ख) तन्त्रांशम्
(ग) तन्त्रांशः
(घ) आधुनिकः

Answer

Answer: (ख) तन्त्रांशम्

Question 2.
अनुच्छेदे ‘कल्पते’ इति क्रियायाः कर्तृपदं किम्?
(क) उत्पादनाय
(ख) भक्तिश्रद्धादीनाम्
(ग) तत्र
(घ) कथा

Answer

Answer: (घ) कथा

Question 3.
‘या घटना प्रवृत्ता’ अत्र क्रियापदं किम्?
(क) या
(ख) घटना
(ग) प्रवृत्ता
(घ) घटनाः

Answer

Answer: (ग) प्रवृत्ता

Question 4.
अनुच्छेदे ‘असफलः’ इति पदस्य कः विपर्ययः आगतः?
(क) प्रयासः
(ख) सफल:
(ग) कृतः
(घ) सन्देहः

Answer

Answer: (ख) सफल:

Question 5.
रामायणम् किम्?

Answer

Answer: इतिहासः

Question 6.
या घटना प्रवृत्ता तां कः विवृणोति?

Answer

Answer: इतिहासः

Question 7.
पुराणेषु क्वचित् कीदृशाः अंशाः समाविष्टाः भवन्ति?

Answer

Answer: ऐतिहासिकाः

Question 8.
किन्तु आधुनिकाः कस्मिन् असमर्थाः सन्ति?

Answer

Answer: किन्तु आधुनिकाः इतिहासपुराणयोः भेदस्य अवगमने (ज्ञातुम्) असमर्थाः सन्ति।

Question 9.
पुराणेषु का कल्पते?

Answer

Answer: पुराणेषु भक्तिश्रद्धादीनाम् उत्पादनाय कथा कल्पते।

Question 10.
कुत्र कदापि पारम्परिकाणां न सन्देहः?

Answer

Answer: रामायणमहाभारतयोः ऐतिहासिकताविषये पारम्परिकाणां न सन्देहः कदापि।

Question 11.
उपरिलिखितस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: ऐतिहासिकं काव्यं रामायणम्।

(4)

कश्चन बालकः आसीत्। तस्य पिता नितरां निर्धनः आसीत्। बालकः अध्ययनं कर्तुम् इच्छति स्म। किन्तु यस्मिन् गृहे उदरपूर्ति-समस्यायाः एव उत्तरं न स्यात् तत्र तस्य अध्ययनाय व्यवस्था कथं भवेत्? अतः बालक: विद्यालयं गच्छतः स्वसम वयस्कान् बालकान् दृष्ट्वा निश्श्वसिति स्म। सः स्नेहपरः मृदुभाषी, उत्साहमूर्तिः च आसीत्। पित्रा सह कार्यं कुर्वन् स: बहूनां बालानां मैत्री सम्पादितवान्। ते बालाः तम् अक्षराणि अपाठयन्। अक्षराभ्यासं कृत्वा अन्यैः उपयुक्तपूर्वाणि पुस्तकानि पठन् शब्दज्ञानादिकं प्राप्तवान् सः। ‘पुत्रः विद्यालयं प्रति प्रेषणीयः’ इति पितुः अपि तीव्र इच्छा आसीत्। किन्तु निर्धनता जन्या असहायकता तं बाधते स्म। अधिक धनसम्पादनस्य आशया सः कदाचित् पुत्रेण सह कलकत्ता नगरं प्रति प्रस्थितवान्। रेलयानेन गमनाय धनं नासीत् अतः तौ पादाभ्याम् एव प्रस्थितवन्तौ।

Question 1.
‘कश्चन बालकः आसीत्। अत्र कर्तृपदं किम् अस्ति?
(क) कश्चन
(ख) कः
(ग) बालकः
(घ) आसीत्

Answer

Answer: (ग) बालकः

Question 2.
‘सः स्नेहपरः, मृदुभाषी, उत्साहमूर्तिः च आसीत्।’ अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम्?
(क) सः
(ख) आसीत्
(ग) स्नेहपरः
(घ) मृदुभाषी

Answer

Answer: (ख) आसीत्

Question 3.
‘तस्य पिता नितरां निर्धनः आसीत्।’ अस्मिन् वाक्ये ‘पिता’ पदस्य किं विशेषणम् आगतम्?
(क) नितरां
(ख) निर्धनः
(ग) तस्य
(घ) आसीत्

Answer

Answer: (ख) निर्धनः

Question 4.
अनुच्छेदे “धनहीनः” पदस्य कः पर्यायः आगत?
(क) अधनः
(ख) सधनः
(ग) निर्धनः
(घ) निर्धनता

Answer

Answer: (ग) निर्धनः

Question 5.
बालकस्य पिता कीदृशः आसीत्?

Answer

Answer: निर्धनः

Question 6.
तौ कथमेव प्रस्थितवन्तौ?

Answer

Answer: पादाभ्याम्

Question 7.
बालकस्य गृहे कस्याः समाधानं न आसीत्?

Answer

Answer: उदरपूर्ति-समस्यायाः

Question 8.
सः बालकः कथं निश्श्वसिति स्म?

Answer

Answer: सः बालक: विद्यालयं गच्छतः स्वसमवयस्कान् बालकान् दृष्ट्वा निश्श्वसिति स्म।

Question 9.
सः कीदृशः आसीत्?

Answer

Answer: सः स्नेहपरः, मृदुभाषी उत्साहमूर्तिः च आसीत्।

Question 10.
सः कथं शब्दज्ञानिदिकं प्राप्तवान्?

Answer

Answer: अक्षराभ्यासं कृत्वा अन्यैः उपयुक्तपूर्वाणि पुस्तकानि पठन् शब्दज्ञानादिकं प्राप्तवान् सः।

Question 11.
उपरिलिखितस्य अनुच्छेदस्य कृते उचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: विद्याप्रेमिणौ पितापुत्रौ।

(5)

संस्कृतं नाम भारतम्। संस्कृतं नाम भगवद्गीता। संस्कृतं नाम वेदाः रामायणं महाभारतं वा। संस्कृतं हि भारतस्य आत्मा वर्तते। सा भारतस्य आउत्तरात् दक्षिणान्तं, आपूर्वस्मात् पश्चिमान्तं च ऐक्यसाधिकाशक्तिः अस्ति। संस्कृतस्य स्मरणात् पञ्चाङ्गं स्मर्यते, तत्रत्याः तिथयः नक्षत्राणि च अपि स्मर्यन्ते, यासाम् आधारेण एव सर्वैः अपि भारतीयैः पर्वाणि, कुम्भ-मेलकं, होलिकोत्सवः, दीपावली, दुर्गापूजा, रक्षाबन्धनम् इत्यादीनि आचर्यन्ते। गुरुः गोविन्द सिंहः स्वीयान् श्रेष्ठान् सिक्खपण्डितान् काशी प्रति प्रेषितवान् आसीत्-संस्कृतम् अधीयताम् इति आदिश्य। ते च योद्धाः, पण्डिताः क्रान्तिकारिणः च ‘नामधारिणः’ इति विख्याताः आसन्। संस्कृतं भारतात् अपसारितं चेत् तेनेदं नाम एव अस्माकं शरणं स्यात्। आजन्मनः मरणपर्यन्तं संस्कृतस्य अवलम्बनम् अपरिहार्यम् एव अस्माकम्।

Question 1.
‘ऐक्यसाधिका शक्तिः’ अनयोः पदयोः विशेषणपदं किम्?
(क) शक्तिः
(ख) ऐक्यसाधिका
(ग) साधिका
(घ) ऐक्यम्

Answer

Answer: (ख) ऐक्यसाधिका

Question 2.
‘प्रेषितवान् आसीत्’ इति क्रियायाः कर्तृपदं किम् वर्तते अनुच्छेदे?
(क) गुरुः गोविन्दसिंहः
(ख) गुरुः
(ग) गोविंद सिंहः
(घ) काशीम्

Answer

Answer: (क) गुरुः गोविन्दसिंहः

Question 3.
‘अवलम्बनम् अपरिहार्यम् एव अस्माकम्।’ अत्र ‘अस्माकम्’ पदं केभ्यः प्रयुक्तम्?
(क) भारतीय
(ख) भारतीयाय
(ग) भारतीयेभ्यः
(घ) जनेभ्यः

Answer

Answer: (ग) भारतीयेभ्यः

Question 4.
अनुच्छेदे ‘विद्वांसः’ पदस्य कः पर्यायः आगतः?
(क) योद्धाः
(ख) शिष्याः
(ग) क्रान्तिकारिणः
(घ) पण्डिताः

Answer

Answer: (घ) पण्डिताः

Question 5.
भगवद्गीता कस्यां भाषायां वर्तते?

Answer

Answer: संस्कृतभाषायाम्

Question 6.
संस्कृतस्य समरणात् किं स्मर्यते?

Answer

Answer: पञ्चाङ्गम्

Question 7.
के “नामधारिणः’ इति विख्याताः सन्ति?

Answer

Answer: पण्डिताः

Question 8.
गुरुः गोविन्द सिंहः कान् काशी प्रति प्रेषितवान् आसीत्?

Answer

Answer: गुरुः गोविन्द सिंहः स्वीयान् श्रेष्ठान् सिक्खपण्डितान् काशी प्रति प्रेषितवान् आसीत्।

Question 9.
संस्कृतं भारतात् अपसारितं चेत् कि भविष्यति?

Answer

Answer: संस्कृतं भारतात् अपसारितं चेत् तेनेदं नाम एव अस्माकं शरणं स्यात् इति।

Question 10.
अस्माकं कस्य अवलम्बनम् अपरिहार्यम् एव?

Answer

Answer: अस्माकम् आजन्मनः मरणपर्यन्तं संस्कृतस्य अवलम्बनम् अपरिहार्यम् एव।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: संस्कृतभाषायाः महत्त्वम्।

(6)

षट् कारणानि श्रियं विनाशयन्ति। प्रथमं कारणमस्ति असत्यम्। यः नरः असत्यं वदति, तस्य कोऽपि जनः विश्वासं न करोति। उक्तञ्च–’सत्यं ब्रूयात्, प्रियं ब्रूयात्, न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।’ निष्ठुरता अस्ति द्वितीयं कारणम्। कदापि केनापि सह निष्ठुरता (निर्दयता) न उचिता। सदैव जगति सर्वैः सह करुणा, दया नम्रता च करणीयाः। तृतीयं कारणम् अस्ति कृतघ्नता। जीवने अनेके जनाः अस्मान् उपकुर्वन्ति। प्रायः जनाः उपकारिणं विस्मरन्ति, प्रत्युपकारं न कुर्वन्ति। एतादृशः स्वभावः कृतघ्नता इति उच्यते। आलस्यम् अपरः महान् दोषः, ‘आलस्यं हि मनुष्याणां शरीरस्थः महारिपुः’। अहङ्कारः मनुष्यस्य मतिं नाशयति। अहङ्कारी मनुष्यः सर्वदा आत्मप्रशंसाम् एव करोति। न कदापि कस्यचित् उपकारं करोति। व्यसनानि अपि श्रियं हरन्ति। ये मद्यपानं कुर्वन्ति तेषाम् आत्मिकबलम्, बुद्धिबलं शारीरिकबलं च नश्यन्ति। अतः बुद्धिमान् एतान् दोषान् सर्वथा त्यजेत्।

Question 1.
‘नाशयति’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) अहङ्कारः
(ख) गर्वम्
(ग) धनम्
(घ) बलम्

Answer

Answer: (क) अहङ्कारः

Question 2.
स्मरन्ति’ इति क्रियापदस्य किं विपर्ययपदम् अत्र प्रयुक्तम्?
(क) उपकुर्वन्ति
(ख) अनुस्मरन्ति
(ग) विस्मरन्ति
(घ) कुर्वन्ति

Answer

Answer: (ग) विस्मरन्ति

Question 3.
‘षट्’ इति पदं कस्य विशेषणम्?
(क) कारणस्य
(ख) कारणाम्
(ग) अहङ्कारस्य
(घ) श्रियस्य

Answer

Answer: (क) कारणस्य

Question 4.
अनुच्छेदे ‘बुद्धिम्’ इति पदस्य कः पर्यायः आगतः?
(क) मतिम्
(ख) कृतज्ञेता
(ग) निष्ठुरता
(घ) विषम्

Answer

Answer: (क) मतिम्

Question 5.
कीदृशं सत्यं न ब्रूयात्?

Answer

Answer: अप्रियम्

Question 6.
मनुष्याणां शरीरस्थ: महारिपुः कः?

Answer

Answer: आलस्यम्

Question 7.
द्वितीयं कारणं किमस्ति?

Answer

Answer: निष्ठुरता

Question 8.
अहङ्कारी मनुष्यः किं करोति?

Answer

Answer: अहङ्कारी मनुष्यः सर्वदा आत्मप्रशंसाम् एव करोति। न कदापि कस्यचित् उपकारं करोति।

Question 9.
तृतीयं कारणं किम् उच्यते?

Answer

Answer: तृतीयं कारणं कृतघ्नता उच्यते।

Question 10.
किम् उक्तम्?

Answer

Answer: उक्तञ्च–’सत्यं ब्रूयात्, प्रियं ब्रूयात्, न ब्रूयात् सत्यमप्रियम्।’

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: मनुष्याणां षड्दोषाः।

(7)

एकदा शरीरस्य सर्वाणि इन्द्रियाणि-हस्तौ, पादौ, मुखं, नासिका, कर्णी इत्यादीनि मिलित्वा अचिन्तयन्-“वयं सर्वे प्रतिदिनं परिश्रमं कुर्मः। एतद् उदरं सर्वं स्वीकरोति, स्वयं किमपि कार्यं न करोति। अद्यप्रभृति वयमपि कार्यं न करिष्यामः”। एवं चिन्तयित्वा सर्वाणि अङ्गानि कार्यम् अत्यजन्। पादौ स्थिरौ भूत्वा अतिष्ठताम्। हस्तौ निश्चलौ अभवताम्। मुखं अन्नकणम् अपि न प्रावेशयत् एवं द्वे दिने व्यतीते जाते। शनैः शनैः सर्वाणि अङ्गानि शिथिलानि अभवन्। कार्यशक्तिः क्षीणा अभवत्। कथमपि पुनः मिलित्वा विचारम् अकुर्वन् “अहो! अस्माकं प्रमादः। भुक्तस्य अन्नस्य पाचनं तु उदरमेव करोति। एतद् एव अस्मभ्यं शक्तिं ददाति। अस्य कृपया एव वयं जीवामः। अतः अस्माभिः सर्वैः अनेन सह सहयोगः करणीयः”। नूनं संहतिः एव कार्यसाधिका।

Question 1.
‘करिष्यामः’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) वयमपि
(ख) वयम्
(ग) कार्यम्
(घ) अद्यप्रभृति

Answer

Answer: (ख) वयम्

Question 2.
‘भुक्तस्य’ इति विशेषणस्य विशेष्यपदं किम्?
(क) अन्नस्य
(ख) कार्यस्य
(ग) अन्नकणस्य
(घ) सहयोगस्य

Answer

Answer: (क) अन्नस्य

Question 3.
‘चलौ’ इति पदस्य किं विपर्ययपदम् अत्र प्रयुक्तम्?
(क) हस्तौ
(ख) अचलौ
(ग) निश्चलौ
(घ) पादौ

Answer

Answer: (ग) निश्चलौ

Question 4.
अनुच्छेदे ‘सर्वाणि अङ्गानि’ इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम् अस्ति?
(क) अभवन्
(ख) शिथिलानि
(ग) अतिष्ठताम्
(घ) करोति

Answer

Answer: (क) अभवन्

Question 5.
शनैः शनैः सर्वाणि अङ्गानि कीदृशानि अभवन्?

Answer

Answer: शिथिलानि

Question 6.
कार्यसाधिका का भवति?

Answer

Answer: संहतिः

Question 7.
कानि मिलित्वा अचिन्तयन्?

Answer

Answer: इन्द्रियाणि

Question 8.
कानि अङ्गानि मिलित्वा कार्यं त्यक्तवन्तः?

Answer

Answer: शरीरस्य सर्वाणि इन्द्रियाणि-हस्तौ, पादौ, मुखं, नासिका, कौँ इत्यादीनि मिलित्वा कार्यं त्यक्तवन्तः।

Question 9.
कस्य कृपया अङ्गानि शक्तियुक्तानि भवन्ति?

Answer

Answer: उदरस्य कृपया अङ्गानि शक्तियुक्तानि भवन्ति।।

Question 10.
सर्वाणि इन्द्रियाणि मिलित्वा कि विचारम् अकुर्वन्?

Answer

Answer: मिलित्वा विचारम् अकुर्वन्-“अहो! अस्माकं प्रमादः। भुक्तस्य अन्नस्य पाचनं तु उदरमेव करोति। एतद् एव अस्मभ्यं शक्तिं ददाति। अस्य कृपया एव वयं जीवामः। अतः अस्माभिः सर्वैः अनेन सह सहयोगः करणीयः”।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।।

Answer

Answer: संहतिः एव कार्यसाधिका।

(8)

चीनदेशस्य प्रख्यातः दार्शनिकः ‘हू लाई’ प्रतिदिनं प्रातः पर्वते अभ्रमत्। मार्गे तस्य मित्रम् अमिलत् यः तं प्राणमत् परं स दार्शनिक: तस्य उत्तरम् अर्धहोराऽनन्तरमददात् यतः स विचारेषु मग्नः अभवत्। एकदा मित्रस्य एको बन्धुः तेन सह आसीत्। सः स्वभावत: दार्शनिकमनमत् अग्रे च गत्वा अवदत्। “अहो कीदृशं शोभनमस्ति प्रभातम्, कीदृशानि मनोमोहकानि सन्ति दृश्यानि अत्र।” दार्शनिक: स्वमित्रं तस्य बन्धुं च सक्रोधमपश्यत्। यथैव दिने दार्शनिकमित्रं तस्य गृहं प्राप्तः तु दार्शनिक: अकथयत्–’तव बन्धुः तु अधिकमेव वदति, पुनः एनं मम गृहे मा आनय। एषः सर्वान् दर्शयति एतानि सुन्दराणि दृश्यानि।’

Question 1.
‘दृश्यानि’ अस्य किं विशेषणम् अनुच्छेदे आगतम्?
(क) सुन्दराणि
(ख) एतानि
(ग) सुन्दरम्
(घ) एतत्

Answer

Answer: (क) सुन्दराणि

Question 2.
‘अवदत्’ अस्याः क्रियायाः कर्तृपदं किम्?
(क) स्वभावतः
(ख) दार्शनिकम्
(ग) अग्रे
(घ) सः

Answer

Answer: (घ) सः

Question 3.
अनुच्छेदे ‘असुन्दराणि’ अस्य विपर्ययपदं किम्?
(क) मनोमोहकानि
(ख) मोहकानि
(ग) सुन्दराणि
(घ) उत्तमानि

Answer

Answer: (ग) सुन्दराणि

Question 4.
अनुच्छेदे ‘दार्शनिकः’ इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम्?
(क) अकथयत्
(ख) आनय
(ग) अवदत्
(घ) अमिलत्

Answer

Answer: (क) अकथयत्।

Question 5.
कः पर्वते अभ्रमत्?

Answer

Answer: दार्शनिकः

Question 6.
दार्शनिक: स्वमित्रं कथमपश्यत्?

Answer

Answer: सक्रोधम्

Question 7.
मार्गे कः अमिल?

Answer

Answer: मित्रम्

Question 8.
गृहे प्राप्तं स्वमित्रं दार्शनिकः किम् अकथयत्?

Answer

Answer: गृहं प्राप्तं स्वमित्रं दार्शनिक: अकथयत् ‘तव बन्धुः तु अधिकमेव वदति, पुनः एनं मम गृहे मा आनय। एषः सर्वान् दर्शयति एतानि सुन्दराणि दृश्यानि’।

Question 9.
दार्शनिकस्य मित्रस्य बन्धुः अग्रे गत्वा किम् अवदत्?

Answer

Answer: दार्शनिकस्य मित्रस्य बन्धुः अग्रे गत्वा अवदत्-‘अहो कीदृशं शोभनमस्ति प्रभातम्, कीदृशानि मनोमोहकानि सन्ति दृश्यानि अत्र’।

Question 10.
कः प्रातः पर्वते अभ्रमत्?

Answer

Answer: चीनदेशस्य प्रख्यातः दार्शनिकः ‘हू लाई’ प्रतिदिनं प्रातः पर्वते अभ्रमत्।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: दार्शनिकस्य चिन्तनम्।

(9)

एकस्य भिक्षुकस्य भिक्षापात्रे अञ्जलिपरिमिताः तण्डुलाः आसन्। सः अवदत्- “भगवन् ! दयां कुरु। कथम् अनेन उदरपूर्तिः भविष्यति।” तदैव अन्यः एक: अभिक्षुकः तत्र आगच्छति वदति च ‘भिक्षां देहि।’ क्रुद्धः प्रथमः भिक्षुकः अगर्जत्-‘रे भिक्षुक! भिक्षुकमेव भिक्षां याचसे। तव लज्जा नास्ति।” द्वितीयः भिक्षुकः उक्तवान्–“तव भिक्षापात्रे अञ्जलिपरिमिताः तण्डुलाः, मम तु पात्रं रिक्तम्। दयां कुरु।” अर्धं देहि। प्रथमः भिक्षुकः तत् न स्वीकृतवान्। द्वितीयः भिक्षुकः पुनः अवदत्- “भोः, कृपणः मा भव। केवलम् एकं तण्डुलं देहि।” प्रथमः भिक्षुकः तस्मै एकम् एव तण्डुलं ददाति। द्वितीये भिक्षुके गते सति प्रथमः भिक्षुकः भिक्षापात्रे तण्डुलाकारं स्वर्णकणं पश्यति। आश्चर्यचकितः शिरः ताडयन् सः पश्चात्तापम् अकरोत्-“धिक माम्। धिक् मम मूर्खताम्।”

Question 1.
‘क्रुद्धः’ इति कस्य विशेषणम्?
(क) प्रथमस्य भिक्षुकस्य
(ख) भिक्षुकस्य
(ग) प्रथमस्य
(घ) द्वितीयस्य भिक्षुकस्य

Answer

Answer: (ग) प्रथमस्य भिक्षुकस्य

Question 2.
प्रथम भिक्षुकः तस्मै एकं तण्डुलं ददाति। अत्र ‘तस्मै’ सर्वनामपदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(क) एकम्
(ख) तस्मै
(ग) ददाति
(घ) भिक्षुकः

Answer

Answer: (ग) ददाति

Question 3.
‘स्वीकृतवान्’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदम् किम्?
(क) भिक्षुकः
(ख) द्वितीयः भिक्षुकः
(ग) प्रथमः
(घ) प्रथमः भिक्षुकः

Answer

Answer: (घ) प्रथमः भिक्षुकः

Question 4.
अनुच्छेदे भरितम् (पूर्णम्) अस्य पदस्य कः विपर्ययः आगतः?
(क) अपूर्णम्
(ख) रिक्तम्
(ग) पात्रम्
(घ) मम

Answer

Answer: (ख) रिक्तम्

Question 5.
कस्य भिक्षुकस्य भिक्षापात्रं रिक्तम् आसीत्?

Answer

Answer: द्वितीयस्य

Question 6.
धिक् माम्’ इति कः वदति?

Answer

Answer: प्रथमभिक्षुकः

Question 7.
तदैव अन्यः कः तत्र आगच्छति?

Answer

Answer: भिक्षुकः

Question 8.
प्रथमः भिक्षुकः स्वभिक्षापात्रे किं पश्यति?

Answer

Answer: प्रथमः भिक्षुकः स्वभिक्षापात्रे तण्डुलाकारं स्वर्णकणं पश्यति।

Question 9.
द्वितीयः भिक्षुकः एकस्य तण्डुलस्य कृते किं ददाति?

Answer

Answer: द्वितीयः भिक्षुकः एकस्य तण्डुलस्य कृते तण्डुलाकारं स्वर्णकणं ददाति।

Question 10.
प्रथमः भिक्षुकः किं कथयित्वा पश्चात्तापमकरोत्?

Answer

Answer: आश्चर्यचकितः शिरः ताडयन् सः प्रथमः भिक्षुकः पश्चात्तापम् अकरोत्-“धिक माम्। धिक् मम मूर्खताम्।”

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: लोभः पापस्य कारणम्।

(10)

एकदा एकः कर्तव्यपरायणः नगररक्षकः इतस्ततः भ्रमन् एकम् अशीतिवर्षीयं महापुरुषम् अपश्यत्। सः आम्रवृक्षस्य आरोपणे तल्लीनः आसीत् । इदं दृष्ट्वा नगररक्षकः तं महापुरुषम् अवदत्-अवलोकनेन प्रतीयते यत् यदा एषः वृक्षः फलिष्यति तदा भवान् जीवितः न भविष्यति। अतः किमर्थं वृथा परिश्रमं कुर्वन्ति भवन्तः? महापुरुषः हसित्वा अवदत्-पश्यन्तु एतान् फलयुक्तान् वृक्षान्। एतेषाम् आरोपणं मया न कृतं परं फलानि अहं खादित्वा सन्तुष्टः भवामि। अतः यदा मम आरोपितस्य वृक्षस्य फलानि अन्ये खादिष्यन्ति, अहं पुनः प्रसन्नः भविष्यामि। महापुरुषस्य वचनं श्रुत्वा तं स नमस्कृत्य नगररक्षकः उक्तवान्-अनुकरणीया एव सज्जनानां सज्जनता।

Question 1.
‘नगररक्षकः’ इति पदस्य विशेषणपदं किम् अस्ति?
(क) एकदा
(ख) एकः
(ग) कर्तव्यपरायणः
(घ) परायणः

Answer

Answer: (ग) कर्तव्यपरायणः

Question 2.
‘दुर्जनानाम्’ इति पदस्य क: विपर्ययः?
(क) सज्जनानाम्
(ख) महापुरुषणाम्
(ग) जनानाम्
(घ) सज्जननाम्

Answer

Answer: (क) सज्जनानाम्

Question 3.
अस्मिन् गद्यांशे भविष्यामि’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) पुनः
(ख) प्रसन्नः
(ग) सन्तुष्टः
(घ) अहम् ङ्के

Answer

Answer: (घ) अहम्

Question 4.
अनुच्छेद दर्शनेम’ इति पदस्थ का पर्यायः लिखितः?
(क) प्रतीयते
(ख) अन्ये
(ग) अवलोकनेन
(घ) आरोपणे

Answer

Answer: (ग) अवलोकनेन

Question 5.
नगररक्षकः कीदृशं महापुरुषम् अपश्यत्?

Answer

Answer: अशीतिवर्षीयं

Question 6.
सज्जनानां सज्जनता कीदृशी भवति?

Answer

Answer: अनुकरणीया

Question 7.
कः हसित्वा अवदत्?

Answer

Answer: महापुरुषः

Question 8.
नगररक्षक: अशीतिवर्षीयं महापुरुषं कुत्र अपश्यत्?

Answer

Answer: नगररक्षक: अशीतिवर्षीयं महापुरुषं इतस्ततः भ्रमन् अपश्यत्।

Question 9.
महापुरुषेण आरोपितस्य वृक्षस्य फलानि के खादिष्यन्ति?

Answer

Answer: महापुरुषेण आरोपितस्य वृक्षस्य फलानि अन्ये खादिष्यन्ति।

Question 10.
महापुरुषस्य वचनं श्रुत्वा सः नगररक्षकः किम् उक्तवान्?

Answer

Answer: महापुरुषस्य वचनं श्रुत्वा तं नमस्कृत्य स:नगररक्षकः उक्तवान्–अनुकरणीया एव सज्जनानां सज्जनता।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: ‘अनुकरणीया एव सज्जनानां सज्जनता’ अथवा ‘कर्त्तव्यपरायणता’।

(11)

एकस्मिन् वने एकः विशाल: वृक्षः आसीत्। तस्मिन् बहवः खगाः वसन्ति स्म। एकदा ते अतीव बुभुक्षिताः आसन्। अतः भोजनं खादितुम् इतस्ततः भ्रमन्ति स्म। ते दूर-दूरं गच्छन्ति स्म। अन्ते च एकस्मिन् क्षेत्रे तण्डुलकणान् अपश्यन्। ते तत्र गत्वा प्रसन्नतया तण्डुलान् खादन्ति स्म परन्तु जालेन बद्धाः अभवन्। ‘अधुना किं करणीयम्’ इति चिन्तयित्वा ते सर्वे जालेन सह एव एकं स्वमित्रम् उपागच्छन्। तेषां मित्रम् एकः मूषकः आसीत्। सः जालं दन्तैः अकर्तयत्। अन्ते सर्वे स्वतन्त्राः भूत्वा अनृत्यन् अगायन् च-सुखं तु एकतायाम् एव विद्यते।

Question 1.
अस्मिन् गद्यांशे ‘वृक्षः’ किं विशेषणपदं प्रयुक्तम्?
(क) वने
(ख) विशाल:
(ग) एकः
(घ) सः

Answer

Answer: (ख) विशालः

Question 2.
अस्मिन् गद्यांशे ‘खादन्ति स्म’ इति क्रियापदस्य कतृपदं किम्?
(क) ते
(ख) मूषकाः
(ग) बहवः
(घ) खगाः

Answer

Answer: (ख) खगाः

Question 3.
‘मुक्ताः ‘इति पदस्य अत्र किं विपर्ययपदं प्रयुक्तम्?
(क) स्वतन्त्रताः
(ख) बहवः
(ग) बुभुक्षिताः
(घ) बद्धाः

Answer

Answer: (घ) बद्धाः

Question 4.
अनुच्छेदे ‘ते सर्वे’ इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम्?
(क) स्वतन्त्रताः
(ख) वसन्ति स्म
(ग) आसन्
(घ) उपागच्छन्

Answer

Answer: (घ) उपागच्छन्

Question 5.
विशालवृक्षे के वसन्ति स्म?

Answer

Answer: खगाः

Question 6.
सुखं कुत्र विद्यते?

Answer

Answer: एकतायाम्

Question 7.
खगाः एकस्मिन् क्षेत्रे कान् अपश्यन्?

Answer

Answer: तण्डुलकणान्

Question 8.
खगाः भोजनाय कुत्र भ्रमन्ति स्म?

Answer

Answer: खगाः भोजनाय इतस्ततः भ्रमन्ति स्म।

Question 9.
मूषकः किम् अकरोत्?

Answer

Answer: मूषकः जालं दन्तैः अकर्तयत्।

Question 10.
अन्ते सर्वे किम् अगायन्?

Answer

Answer: अन्ते सर्वे स्वतन्त्राः भूत्वा अनृत्यन्-अगायन् च-सुखं तु एकतायाम् एव विद्यते।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।।

Answer

Answer: ‘एकतायाम् सुखम्’ अथवा खगाः मूषकः च “सुखं तु एकतायाम् एव विद्यते।”

(12)

एकदा राजकुमारः सिद्धार्थः विहाराय उद्यानं गतवान्। अकस्मात् सः क्रन्दनध्वनिम् अशृणोत्। तदैव च एक: हंसः तस्य सम्मुखे भूमौ अपतत्। तं दृष्ट्वा सिद्धार्थः करुणापूर्णः सञ्जातः। पुनश्च स हंसस्य शरीराद् बाणं निष्कास्य यावत्पश्यति तावद् देवदत्तः तत्र समागतः। स सिद्धार्थम् उक्तवान् “भो सिद्धार्थ! एषः हंसः मया हतः, अतः इमं हंसं मह्यं देहि।” सिद्धार्थः उच्चैः अवदत्-“न दास्यामि इमम् हंसम्, यतः अहम् अस्य रक्षकः” तौ परस्परम् विवदमानौ राजसभां गतवन्तौ। राजा सर्वम् उदन्तं श्रुत्वा आदिष्टवान्-‘यस्य समीपे हंस: गमिष्यति स तस्यैव भविष्यति। हंस: तु सानन्दम् सिद्धार्थमेव उपगतः।” उक्तम् हि रक्षकः भक्षकात् श्रेयान्।

Question 1.
अत्र ‘गमिष्यति’ इति क्रियापदस्य कर्तृपदं किम्?
(क) समीपे
(ख) यस्य
(ग) हंसः
(घ) नृपः

Answer

Answer: (ग) हंसः

Question 2.
‘सहसा’ इति अव्ययस्य कः पर्यायः?
(क) अकस्मात्
(ख) सः
(ग) उच्चैः
(घ) यतः

Answer

Answer: (क) अकस्मात्

Question 3.
‘सिद्धार्थः करुणापूर्णः’ अनयोः पदयोः विशेषणं किम्?
(क) सिद्धार्थः
(ख) करुणापूर्णः
(ग) सिद्धार्थ
(घ) करुणा

Answer

Answer: (ख) करुणापूर्णः

Question 4.
अनुच्छेदे ‘परोक्षे’ इति पदस्य कः विपर्ययः?
(क) उच्चैः
(ख) अकस्मात्
(ग) सहसा
(घ) सम्मुखे

Answer

Answer: (घ) सम्मुखे

Question 5.
भूमौ कः पतितः आसीत्?

Answer

Answer: हंसः

Question 6.
क: उच्चैः अवदत्?

Answer

Answer: सिद्धार्थः

Question 7.
सिद्वार्थः विहाराय कुत्र गतवान्?

Answer

Answer: उद्यानम्

Question 8.
देवदत्तः किम् अवदत्?

Answer

Answer: देवदत्तः अवदत्-‘भो सिद्धार्थ ! एषः हंसः मया हतः, अतः इमं हंसं मह्यं देहि।”

Question 9.
राजा किम् आदिष्टवान्?

Answer

Answer: राजा आदिष्टवान्–“यस्य समीपे हंस: गमिष्यति स तस्यैव भविष्यति।”

Question 10.
संसारे किम् उक्तम्?

Answer

Answer: संसारे उक्तम् हि रक्षकः भक्षकात् श्रेयान्।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: सिद्धार्थस्य दयालुता अथवा राजकुमारः सिद्धार्थः।

(13)

अस्माकं विद्यालयः राजकीयः विद्यालयः अस्ति। अत्र पठनस्य तु श्रेष्ठा व्यवस्था अस्ति एव, युगपदेव क्रीडानामपि सुलभा व्यवस्था अस्ति। अतएव अस्माकं विद्यालयस्य सर्वासां कक्षाणां परिणाम: शतप्रतिशतं भवति। क्रीडानां प्रतियोगितासु अपि अस्माकं विद्यालयस्य छात्राः बहुन् पुरस्कारान् अलभन्त। अस्माकं विद्यालयस्य वार्षिकोत्सवः परह्यः सम्पन्नो जातः। तदा अस्माकं राज्यस्य राज्यपाल: मुख्यातिथिः आसीत्। यदैव मुख्यातिथि: द्वारं सम्प्राप्तः छात्रा: वाद्ययन्त्राणां ध्वनिना तस्य स्वागतमाचरन्। ततः सः मञ्चस्य सम्मुखे आसनं भूषितवान्।

Question 1.
‘व्यवस्था’ इति पदस्य किं विशेषणम्?
(क) युगपत्
(ख) युगपदेव
(ग) श्रेष्ठा
(घ) क्रीडानाम्

Answer

Answer: (ग) श्रेष्ठा

Question 2.
‘जातः’ इत्यस्य विलोमपदं किम्?
(क) अस्ति
(ख) भवति
(ग) आसीत्
(घ) आचरन्

Answer

Answer: (ख) भवति

Question 3.
अस्मिन् गद्यांशे ‘आचरन्’ इति क्रियायाः कर्तृपदं किम्?
(क) मुख्यातिथि:
(ख) स्वागतम्
(ग) छात्राः
(घ) तस्य

Answer

Answer: (ग) छात्राः

Question 4.
अनुच्छेदे ‘छात्राः’ इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम्?
(क) अलभन्त
(ख) भूषितवान्
(ग) अस्ति
(घ) भवति

Answer

Answer: (क) अलभन्त

Question 5.
अस्माकं विद्यालयः कीदृशः अस्ति?

Answer

Answer: राजकीयः

Question 6.
परीक्षापरिणामः कीदृशः अस्ति?

Answer

Answer: शतप्रतिशतं

Question 7.
परह्यः विद्यालये कः सम्पन्न जातः?

Answer

Answer: वार्षिकोत्सवः

Question 8.
वार्षिकोत्सवे मुख्यातिथिः कः आसीत्?

Answer

Answer: वार्षिकोत्सवे राज्यस्य राज्यपाल: मुख्यातिथिः आसीत्।

Question 9.
मुख्यातिथौ आगते छात्राः किम् अकुर्वन्?

Answer

Answer: मुख्यातिथौ आगते छात्रा: वाद्ययन्त्राणां ध्वनिना तस्य स्वागतम् आचरन् (अकुर्वन्)।

Question 10.
अत्र पठनस्य कीदृशी व्यवस्था अस्ति?

Answer

Answer: अत्र पठनस्य तु श्रेष्ठा व्यवस्था अस्ति।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: “अस्माकं विद्यालयः” अथवा “विद्यालयस्य वार्षिकोत्सवः

(14)

सत्सङ्गतेः महिमानं को न जानाति? संसारे सज्जनाः अपि दुर्जनाः अपि सन्ति। दुर्जनस्य संगतिं कोऽपि कर्तुं न इच्छति। अपरत्र सत्संगं विना मानवस्य जीवनम् एव दुर्जीवनं भवति। वस्तुतः सत्संगतिः जनानां पोषिका कुसंगतिश्च नाशिका। सर्वे जनाः स्वपोषमेव इच्छन्ति विनाशं तु न इच्छन्ति। अतः सत्संगतिः एव श्रेयसी। सज्जना: तु स्वगुणैः एव सन्तः कथ्यन्ते, अतएव जनाः सज्जनानां गुणेभ्यः स्पृह्यन्ति। सद्गुणेनैव जनः मनसा वाचा कर्मणा स्वस्थो भवति। तेन तस्य आयुः वर्धते, यशः अपि सततं वर्धते। को न जानाति यत् सर्वेषां देशानां महापुरुषाः अपि सत्संगत्या श्रेष्ठां पदवी प्राप्नुवन्। उक्तं हि भवभूतिना-‘सत्संगजानि निधनान्यपि तारयन्ति।’

Question 1.
‘कुसंगतिः’ पदस्य किं विपर्यय पदं गद्यांशे लिखितम्?
(क) सत्संगतेः
(ख) सत्संगतिः
(ग) सद्गुणेन
(घ) दुस्संगति

Answer

Answer: (ख) सत्संगतिः

Question 2.
‘जनाः गुणेभ्यः स्पृह्यन्ति’ अत्र कर्तृपदं किम्?
(क) जनाः
(ख) गुणः
(ग) गुणेभ्यः
(घ) स्पृह्यन्ति

Answer

Answer: (क) जनाः

Question 3.
‘श्रेष्ठां पदवीम्’ अनयोः विशेषणं किम्?
(क) पदवी
(ख) पदवीं
(ग) श्रेष्ठा
(घ) श्रेष्ठाम्

Answer

Answer: (घ) श्रेष्ठाम्

Question 4.
अनुच्छेद ‘दुष्टाः’ इति पदस्य कः पर्यायः वर्तते?
(क) दुर्जनाः
(ख) दुर्जीवनम्
(ग) सज्जनाः
(घ) कर्मणा

Answer

Answer: (क) दुर्जनाः

Question 5.
सत्संगतिं विना जीवनं किं भवति?

Answer

Answer: दुर्जीवनम्

Question 6.
कुसंगतिः कीदृशी?

Answer

Answer: नाशिका

Question 7.
कस्याः महिमानं को न जानाति?

Answer

Answer: सत्संगते:

Question 8.
संसारे कीदृशाः जनाः सन्ति?

Answer

Answer: संसारे सज्जनाः दुर्जनाश्च जनाः सन्ति।

Question 9.
भवभूतिना किम् उक्तम्?

Answer

Answer: भवभूतिना उक्तम्- “सत्संगजानि निधनान्यपि तारयन्ति।”

Question 10.
सर्वे जनाः किम् इच्छन्ति किं वा न?

Answer

Answer: सर्वे जनाः स्वपोषमेव इच्छन्ति विनाशं तु न इच्छन्ति।

Question 11.
अस्य अनुच्छेदस्य कृते समुचितं शीर्षकं लिखत।

Answer

Answer: सत्सङ्गतिः।

(15)

रात्रिः गमिष्यति भविष्यति सुप्रभातं,
भास्वानुदेष्यति हसिष्यति पङ्कजश्रीः।
इत्थं विचारति कोशगते द्विरेफे,
हा-हन्त-हन्त! नलिनी गज उज्जहार॥

Question 1.
श्लोके ‘कमलम्’ इत्यस्य पदस्य कः पर्यायः प्रयुक्तः?
(क) पङ्कजश्रीः
(ख) सुप्रभातम्
(ग) नलिनी
(घ) नलिनीम्

Answer

Answer: (घ) नलिनीम्

Question 2.
‘हा- हन्त हन्त! नलिनी गज उज्जहार।’ अत्र क्रियापदं किम्?
(क) नलिनी
(ख) उज्जहार
(ग) गजः
(घ) हा-हन्त-हन्त!

Answer

Answer: (ख) उज्जहार

Question 3.
प्रभाते का हसिष्यति?

Answer

Answer: पङ्कजश्रीः

Question 4.
द्विरेफानुसारं का गमिष्यति?

Answer

Answer: रात्रिः

Question 5.
कोशगते द्विरेफे इदं विचारति किम् अभवत्?

Answer

Answer: कोशगते द्विरेफे इदं विचारति नलिनी गजः उज्जहार।

(16)

ओंकारं बिन्दु संयुक्तं, नित्यं ध्यायन्ति योगिनः।
कामदं मोक्षदं चैव, ओंकाराय नमो-नमः॥

Question 1.
‘ओंकारं बिन्दु संयुक्तम्’ अनयोः पदयोः विशेषणं किमस्ति?
(क) बिन्दुः
(ख) संयुक्तम्
(ग) बिन्दुसंयुक्तम्
(घ) ओंकारम्

Answer

Answer: (ग) बिन्दुसंयुक्तम्

Question 2.
श्लोके ‘ध्यायन्ति’ इत्यस्य क्रियापदस्य कर्तृपदं किमस्ति?
(क) योगिनः
(ख) कामदं
(ग) नित्यं
(घ) ओंकारम्

Answer

Answer: (क) योगिनः

Question 3.
कस्मै नमो-नमः भवेत्?

Answer

Answer: ओंकाराय

Question 4.
योगिनः कीदृशम् ओंकारं ध्यायन्ति?

Answer

Answer: कामदम्

Question 5.
ओंकारं किं-किं ददाति?

Answer

Answer: ओंकारं कामं मोक्षं च ददाति।

(17)

सुखार्थिने कुतो विद्या कुतो विद्यार्थिने सुखम्।
सुखार्थी वा त्यजेत् विद्यां विद्यार्थी वा त्यजेत् सुखम्॥

Question 1.
श्लोके ‘छात्राय’ पदस्य कः पर्यायः प्रयुक्तः?
(क) विद्यार्थिने
(ख) विद्यार्थि
(ग) सुखार्थि
(घ) सुखार्थिने

Answer

Answer: (क) विद्यार्थिने

Question 2.
सुखार्थी वा त्यजेत् विद्याम्।’ अत्र क्रियापदं किमस्ति?
(क) सुखार्थी
(ख) वा
(ग) त्यजेत्
(घ) विद्याम्

Answer

Answer: (ग) त्यजेत्

Question 3.
कस्मै सुखं न प्राप्नोति?

Answer

Answer: विद्यार्थिने

Question 4.
विद्यार्थी किं त्यजे?

Answer

Answer: सुखम्

Question 5.
सुखार्थिने किं न प्राप्नोति?

Answer

Answer: सुखार्थिने विद्या न प्राप्नोति।

(18)

तृणानि भूमिरुदकं चतुर्थी वाक् च सुनृता।
एतान्यपि सतां गेहेषु नोच्छिद्यन्ते कदाचन।

Question 1.
श्लोके ‘वाणी’ इत्यस्य पदस्य कः पर्यायः प्रयुक्तः?
(क) भूमिः
(ख) वाक्
(ग) उदकम्
(घ) तृणानि

Answer

Answer: (ख) वाक्

Question 2.
‘दुर्जनानाम्’ इति पदस्य श्लोके कः विपर्ययः आगतोऽस्ति?
(क) कदाचन
(ख) सतानाम्
(ग) एतान्यपि
(घ) सताम्

Answer

Answer: (घ) सताम्

Question 3.
श्लोके सुनृता का कथिता अस्ति?

Answer

Answer: वाक्

Question 4.
प्रथमं किं वस्तु श्लोके कथितम्?

Answer

Answer: तृणानि

Question 5.
कानि सतां गेहेषु कदाचन न उच्छिद्यन्ते?

Answer

Answer: तृणानि भूमिरुदकं चतुर्थी च सुनृता वाक् एतानि सतां गेहेषु कदाचन न उच्छिद्यन्ते।

(19)

गौरवं प्राप्यते दानात् न तु वित्तस्य सञ्चयात्।
स्थितिः उच्चैः पयोदानां पयोधीनाम् अधः स्थितिः॥

Question 1.
श्लोके ‘गौरवम्’ इति कर्तृपदस्य क्रियापदं किम्?
(क) प्राप्यते
(ख) दानात्
(ग) न तु
(घ) वित्तस्य

Answer

Answer: (क) प्राप्यते

Question 2.
‘बद्दलानाम्’ इत्यस्य पदस्य कः पर्यायः श्लोके लिखितः?
(क) पयोधीनाम्
(ख) स्थितिः
(ग) पयोदानाम्
(घ) उच्चैः

Answer

Answer: (ग) पयोदानाम्

Question 3.
दानात् किं प्राप्यते?

Answer

Answer: गौरवम्

Question 4.
पयोधीनां स्थितिः कुत्र भवति?

Answer

Answer: अधः।

Question 5.
केषां स्थितिः उच्चैः भवति?

Answer

Answer: पयोदानां स्थितिः उच्चैः भवति।

(20)

सर्वे भवन्तु सुखिनः सर्वे सन्तु निरामयाः।
सर्वे भद्राणि पश्यन्तु मा कश्चिद् दुःखभाग् भवेत्॥

Question 1.
‘मा कश्चिद् दु:खभाग् भवेत्। अत्र वाक्ये क्रियापदं किम्?
(क) भवेत्
(ख) मा
(ग) कश्चिद्
(घ) दुःखभाग्

Answer

Answer: (क) भवेत्

Question 2.
‘सर्वे निरामयाः’ अनयोः पदयोः विशेषणपदं किमस्ति?
(क) सर्वः
(ख) सर्वे
(ग) निरामयः
(घ) निरामयाः

Answer

Answer: (घ) निरामयाः

Question 3.
के निरामयाः सन्तु?

Answer

Answer: सर्वे

Question 4.
कश्चित् किं मा भवेत्?

Answer

Answer: दुःखभाग्

Question 5.
सर्वे कीदृशाः भवन्तु?

Answer

Answer: सर्वे सुखिनः भवन्तु।।

(21)

सर्वस्य हि परीक्ष्यन्ते स्वभावाः नेतरे गुणाः।
अतीत्य हि गुणान् सर्वान् स्वभावो मूर्ध्नि वर्तते॥

Question 1.
‘गुणान् सर्वान्’ अनयोः पदयोः विशेष्यः कः?
(क) गुणान्
(ख) गुणाः
(ग) सर्वान्
(घ) सर्वः

Answer

Answer: (क) गुणान्

Question 2.
‘अतीत्य हि गुणान् सर्वान् स्वभावो मूनि वर्तते।’ अस्मिन् वाक्ये क्रियापदं किम् अस्ति?
(क) अतीत्य
(ख) स्वभावो
(ग) वर्तते
(घ) मूर्ध्नि

Answer

Answer: (ग) वर्तते

Question 3.
सर्वस्य के परीक्ष्यन्ते?

Answer

Answer: स्वभावाः

Question 4.
कस्य इतरे गुणाः न परीक्ष्यन्ते?

Answer

Answer: सर्वस्य

Question 5.
गुणान् सर्वान् अतीत्य कः मूर्ध्नि वर्तते?

Answer

Answer: गुणान् सर्वान् अतीत्य स्वभावो मूर्ध्निः वर्तते।

(22)

अभिवादनशीलस्य नित्यं वृद्धोपसेविनः।
चत्वारि तस्य वर्धन्ते आयुर्विद्यायशोबलम्॥

Question 1.
श्लोके ‘तस्य’ सर्वनाम पदं कस्मै प्रयुक्तम्?
(क) जीवाय
(ख) जनाय
(ग) अभिवादनशीलाय
(घ) गुणाय

Answer

Answer: (ग) अभिवादनशीलाय

Question 2.
‘चत्वारि तस्य वर्धन्ते।’ अत्र क्रियापदं किम्?
(क) चत्वारि
(ख) तस्य
(ग) वर्धन्ते
(घ) वर्धन्ति

Answer

Answer: (ग) वर्धन्ते

Question 3.
अभिवादनशीलस्य कति गुणाः वर्धन्ते?

Answer

Answer: चत्वारः

Question 4.
अत्र प्रथमः गुणः कः कथितः?

Answer

Answer: आयुः

Question 5.
कस्य आयुर्विद्यायशोबलं वर्धन्ते?

Answer

Answer: अभिवादनशीलस्य नित्यं वृद्धोपसेविन: आयुर्विद्यायशोबलं वर्धन्ते।

We think the shed NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अपठित-अवबोधनम् with Answers Pdf free download will benefit you to the fullest. For any queries regarding CBSE Class 10 Sanskrit अपठित-अवबोधनम् MCQs Multiple Choice Questions with Answers, share with us via the below comment box and we’ll reply back to you at the earliest possible.

अपठित-अवबोधनम् MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit Read More »

अशुद्धि-संशोधनम् MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit

MCQ Questions / Prasanna

Students who are searching for NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अशुद्धि-संशोधनम् with Answers Pdf free download can refer to this page thoroughly. Because here we have compiled a list of MCQ Questions for Class 10 Sanskrit with Answers. So, Plan your Exam Preparation accordingly with the अशुद्धि-संशोधनम् Class 10 MCQs Questions with Answers PDF. Also, you can practice and test your subject knowledge by solving these अशुद्धि-संशोधनम् objective questions.

MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अशुद्धि-संशोधनम् with Answers

प्रदत्तेषु उत्तरेषु यत् उत्तरम् शुद्धम् अस्ति तत् चीयताम्। (दिए गए उत्तरों में से जो उत्तर शुद्ध है उसे चुनिए।)
Choose the appropriate answer from the options given below.

Question 1.
शुद्धम् पवनः वहति।
(क) शुद्धा
(ख) शुद्धः
(ग) शुद्ध
(घ) शुद्धम्

Answer

Answer: (ख) शुद्धः

Question 2.
त्वम् मम मित्रः अस्ति।
(क) मित्रम्
(ख) मित्रे
(ग) मित्राणि
(घ) मित्रेण

Answer

Answer: (क) मित्रम्

Question 3.
छात्राः विद्यालयं गच्छति।
(क) गच्छति
(ख) गच्छतः
(ग) गच्छसि
(घ) गच्छन्ति

Answer

Answer: (घ) गच्छन्ति

Question 4.
त्वम् पुस्तकं पठामि।
(क) पठति
(ख) पठसि
(ग) पठावः
(घ) पठथः

Answer

Answer: (ख) पठसि

Question 5.
गुरवः छात्रेभ्यः विद्यां ददाति।
(क) गुरुः
(ख) गुरुम्
(ग) गुरुणा
(घ) गुरु

Answer

Answer: (क) गुरुः

Question 6.
इमे छात्रौ पठतः।
(क) इमाः
(ख) इमानि
(ग) इमौ
(घ) इमम्

Answer

Answer: (ग) इमौ

Question 7.
अस्य बालिकायाः गृहं कुत्रास्ति?
(क) अनेन
(ख) अस्याः
(ग) अस्यै
(घ) अस्याम्

Answer

Answer: (ख) अस्याः

Question 8.
धर्म: आचरणीयम्।
(क) आचरणीयः
(ख) आचरणीया
(ग) आचरणीयौ
(घ) आचरणीये

Answer

Answer: (क) आचरणीयः

Question 9.
वृक्षः परोपकाराय फलन्ति।
(क) वृक्षान्
(ख) वृक्षम्
(ग) वृक्षौ
(घ) वृक्षाः

Answer

Answer: (घ) वृक्षाः

Question 10.
अहं पुस्तकं पठति।
(क) पठसि
(ख) पठावः
(ग) पठामि
(घ) पठथः

Answer

Answer: (ग) पठामि

Question 11.
ते बालकाः पुस्तकं पठतः।
(क) पठथः
(ख) पठावः
(ग) पठन्ति
(घ) पठामः

Answer

Answer: (ग) पठन्ति

Question 12.
यः सत्यं भाषते सः सुखं लभति।
(क) लभसि
(ख) लभते
(ग) लप्स्यते
(घ) लभ्यते

Answer

Answer: (ख) लभते

Question 13.
वृक्षे चत्वारि खगाः सन्ति।
(क) चतुरः
(ख) चत्वारि
(ग) चत्वारः
(घ) चतस्रः

Answer

Answer: (ग) चत्वारः

Question 14.
रामः विद्यालयं गच्छसि।
(क) गच्छति
(ख) गच्छामि
(ग) गच्छानि
(घ) गच्छथः

Answer

Answer: (क) गच्छति

Question 15.
अहम् शास्त्रं पठामः।
(क) पठसि
(ख) पठामि
(ग) पठति
(घ) पठावः

Answer

Answer: (ख) पठामि

Question 16.
सत्यः कथयितव्यम्।
(क) सत्येन
(ख) सत्यम्
(ग) सत्यम्
(घ) सत्याय

Answer

Answer: (ग) सत्यम्

Question 17.
धर्माचरणेन सुखं लभति।
(क) लभसि
(ख) लभते
(ग) लभ्यते
(घ) लभसे

Answer

Answer: (ख) लभते

Question 18.
उद्याने सुन्दराः पुष्पाणि सन्ति। .
(क) सुन्दरम्
(ख) सुन्दरः
(ग) सुन्दराणि
(घ) सुन्दरे

Answer

Answer: (ग) सुन्दराणि

Question 19.
धनं सुखाय भवथः।
(क) भूयते
(ख) भवति
(ग) भवसि
(घ) भवतः

Answer

Answer: (ख) भवति

Question 20.
रामः मम मित्रः अस्ति।
(क) मित्रे
(ख) मित्रा
(ग) मित्रम्
(घ) मित्रौ

Answer

Answer: (ग) मित्रम्

Question 21.
क्रोधः न कर्तव्यम्।
(क) कर्तव्यः
(ख) कर्तव्या
(ग) कर्तव्ये
(घ) कर्तव्याः

Answer

Answer: (क) कर्तव्यः

Question 22.
इदानीं त्वं किं कुर्वन्ति?
(क) करोमि
(ख) कुर्मः
(ग) करोषि
(घ) कुरुथः

Answer

Answer: (ग) करोषि

Question 23.
सः अपि जलं पास्यसि।
(क) पास्यति
(ख) पास्यतः
(ग) पास्यथः
(घ) पास्यन्ति

Answer

Answer: (क) पास्यति

Question 24.
कुतुबमीनारे वयं बहून् जनाः अपश्याम।
(क) जनान्
(ख) जनैः
(ग) जनः
(घ) जनम्

Answer

Answer: (क) जनान्

Question 25.
तेषु अनेकाः उपरि गच्छन्ति स्म।
(क) अनेकान्
(ख) अनेके
(ग) अनेकः
(घ) अनेकेन

Answer

Answer: (ख) अनेके

Question 26.
वयम् एकस्य छायायुक्त-वृक्षस्य अधः भोजनं अकुर्वन्।
(क) अकरवम्
(ख) अकरवाव
(ग) अकरवाम
(घ) अकरोः

Answer

Answer: (ग) अकरवाम

Question 27.
माम् कुतुबमीनारः अतीव अरोचत।।-
(क) मम
(ख) मत्
(ग) मया
(घ) मह्यम्।

Answer

Answer: (घ) मह्यम्।

Question 28.
अहं पत्रवाहकः अस्ति।
(क) असि
(ख) अस्मि
(ग) स्थ
(घ) स्तः

Answer

Answer: (ख) अस्मि

Question 29.
जनेभ्यः प्रतिदिनम् आगताः पत्राणि वितरामि।
(क) आगतानि
(ख) आगतान्
(ग) आगतेभ्यः
(घ) आगतैः

Answer

Answer: (क) आगतानि

Question 30.
ते पत्रेषु साक्षात्कारपत्रः, परीक्षाफलं, नियुक्तिपत्रम् अपि आप्नुवन्ति।
(क) साक्षात्कारपत्रम्
(ख) साक्षात्कारपत्राणि
(ग) साक्षात्कारपत्रैः
(घ) साक्षात्कारपत्रे

Answer

Answer: (क) साक्षात्कारपत्रम्

Question 31.
अहं स्वकर्मं सदा निष्ठया करोमि।
(क) स्वकर्मः
(ख) स्वकर्मान्
(ग) स्वकर्मणा
(घ) स्वकर्म

Answer

Answer: (घ) स्वकर्म

Question 32.
येन जनाः शिक्षितः भवेयुः।
(क) शिक्षितम्
(ख) शिक्षितान्
(ग) शिक्षिताः
(घ) शिक्षितेन

Answer

Answer: (ग) शिक्षिताः

Question 33.
एकस्मिन् ग्रामे द्वे मित्रौ आस्ताम्-रामः च श्यामः च।
(क) मित्रम्
(ख) मित्राणि
(ग) मित्रेण
(घ) मित्रे

Answer

Answer: (घ) मित्रे

Question 34.
तयोः रामः बहूनां दीनानां सहायतां कुर्वन्ति स्म।
(क) करोति
(ख) कुरुतः
(ग) करोषि
(घ) करोमि

Answer

Answer: (क) करोति

Question 35.
श्यामः च तस्य सह सहयोगं करोति स्म।
(क) तयोः
(ख) तेन
(ग) तस्मै
(घ) तम्

Answer

Answer: (ख) तेन

Question 36.
तयोः अपूर्वं मैत्रीं दृष्ट्वा जनाः कथयन्ति स्म-अहो धन्यौ एतौ सुहृदौ।
(क) अपूर्वा
(ख) अपूर्वां
(ग) अपूर्वी
(घ) अपूर्वः

Answer

Answer: (ख) अपूर्वां

Question 37.
वयं नित्यम् अग्रजानां चरणौ स्पृशन्ति,
(क) स्पृशति
(ख) स्पृशामि
(ग) स्पृशामः
(घ) स्पृशावः

Answer

Answer: (ग) स्पृशामः

Question 38.
तेषाम् आशीर्वादाः अस्मान् रक्षति।
(क) आशीर्वादम्
(ख) आशीर्वादान्
(ग) आशीर्वादौ
(घ) आशीर्वादः

Answer

Answer: (घ) आशीर्वादः

Question 39.
ये शिष्यौ गुरुजनानां चरणौ स्पृशन्ति,
(क) शिष्यः
(ख) शिष्याः
(ग) शिष्यान्
(घ) शिष्यौ

Answer

Answer: (ख) शिष्याः

Question 40.
तेषाम् आयुः वर्धन्ते।
(क) वर्धते
(ख) वर्धेते
(ग) वर्धे
(घ) वर्धसे

Answer

Answer: (क) वर्धते

Question 41.
अहं प्रतिदिनं मातापितरौ प्रणमति।
(क) प्रणमतः
(ख) प्रणमन्ति
(ग) प्रणमामि
(घ) प्रणमामः

Answer

Answer: (ग) प्रणमामि

Question 42.
तौ च माम् आशीर्वादं यच्छतः।
(क) मह्यम्
(ख) मत्
(ग) मम
(घ) मयि

Answer

Answer: (क) मह्यम्

Question 43.
भवान् सुखी भवन्तु।
(क) भव
(ख) भवत
(ग) भवतु
(घ) भवन्तु

Answer

Answer: (ग) भवतु

Question 44.
सर्वेषां दीनजनस्य सेवां करोतु इति।
(क) दीनजनानाम्
(ख) दीनजनान्
(ग) दीनजनयोः
(घ) दीनजनेभ्यः

Answer

Answer: (क) दीनजनानाम्

Question 45.
रात्रौ सर्वे निद्रामग्नाः आसीत्।
(क) आस्ताम्
(ख) आस्त
(ग) आसी:
(घ) आसन्

Answer

Answer: (घ) आसन्

Question 46.
एकं शब्दः श्रुतः ढमढम् इति। कश्चित् चौरः भवेत् इति।
(क) एकः
(ख) एकाम्
(ग) एका
(घ) एकया

Answer

Answer: (क) एकः

Question 47.
वयं भीतः परन्तु वस्तुतः पाकशालायाम्।।
(क) भीतम्
(ख) भीताम्
(ग) भीता
(घ) भीताः

Answer

Answer: (घ) भीताः

Question 48.
एकः बिडाली पात्रम् अपातयत्।
(क) एका
(ख) एकाम्
(ग) एकम्
(घ) एक

Answer

Answer: (क) एका

Question 49.
वयं प्रतिदिनं भ्रमणाय गच्छन्ति।
(क) गच्छावः
(ख) गच्छामः
(ग) गच्छथ
(घ) गच्छथः

Answer

Answer: (ख) गच्छामः

Question 50.
उद्याने अनेकाः जनाः व्यायाम कुर्वन्ति।
(क) अनेकं
(ख) अनेकः
(ग) अनेके
(घ) अनेकान्

Answer

Answer: (ग) अनेके

Question 51.
वयं च द्रष्टारः भविष्यामि।
(क) भविष्याव:
(ख) भविष्यामः
(ग) भविष्यन्ति
(घ) भविष्यति

Answer

Answer: (ख) भविष्यामः

Question 52.
वृक्षे चतस्त्रः फलानि सन्ति
(क) चत्वारि
(ख) चत्वारः
(ग) चतुरः
(घ) चतुर्णाम्

Answer

Answer: (क) चत्वारि

Question 53.
द्वे बालकौ पठतः।
(क) द्वा
(ख) द्वि
(ग) द्वौ
(घ) द्वयोः

Answer

Answer: (ग) द्वौ

Question 54.
वयं श्वः प्रदर्शनी गच्छामः।
(क) गमिष्यावः
(ख) गमिष्यथ:
(ग) गमिष्यामः
(घ) गमिष्यन्ति

Answer

Answer: (ग) गमिष्यामः

Question 55.
यूयं तस्मै फलानि यच्छिष्यथ।
(क) दास्यथ
(ख) दास्यथः
(ग) दास्यसि
(घ) दास्यन्ति

Answer

Answer: (क) दास्यथ

Question 56.
सा कन्या आयुष्मान् भवतु।।
(क) आयुष्मत्
(ख) आयुष्मन्
(ग) आयुष्मती
(घ) आयुष्मतः

Answer

Answer: (ग) आयुष्मती

विकल्पेभ्यः शुद्धम् उत्तरं चित्त्वा रिक्तस्थानानि सम्पूरयत। (विकल्पों से शुद्ध उत्तर चुनकर खाली स्थान भरें।)
Fill in the blank by correct words who given below.

Question 1.
तस्य …………….. अपि तत्र तेन सह गतवान्। सः अवदत्
(क) मित्राणि
(ख) मित्रम्
(ग) मित्रे
(घ) मित्रेण

Answer

Answer: (ख) मित्रम्

Question 2.
अहो विडम्बना! नगरेषु एकतः धनप्रदर्शनम् अपरतः नग्नाः दरिद्राः क्षुधया पीडिताः च ……………….
(क) स्थः
(ख) अस्मि
(ग) सन्ति
(घ) स्मः

Answer

Answer: (ग) सन्ति

Question 3.
अहम् एकः पत्रवाहकः ………………..
(क) अस्मि
(ख) असि
(ग) सन्ति
(घ) स्मः

Answer

Answer: (क) अस्मि

Question 4.
जनेभ्यः प्रतिदिनम् ……………. पत्राणि वितरामि।
(क) आगतान्
(ख) आगता
(ग) आगतानि
(घ) आगताः

Answer

Answer: (ग) आगतानि

Question 5.
जन्त्वागारे बहवः ………………
(क) सिंहः
(ख) सिंहम्
(ग) सिंहाः
(घ) सिंहान्

Answer

Answer: (ग) सिंहाः

Question 6.
तत्र ………………… अपि वृक्षात् वृक्षं कूर्दन्ते स्म।
(क) वानरं
(ख) वानरान्
(ग) वानरैः
(घ) वानराः

Answer

Answer: (घ) वानराः

Question 7.
एकः दुष्ट: बालकः ………………. वानरान् अताडयत्।
(क) पाषाण-खण्डैः
(ख) पाषाण-खण्डेभ्यः
(ग) पाषाण-खण्डाः
(घ) पाषाण-खण्डः

Answer

Answer: (क) पाषाण-खण्डैः

Question 8.
तदैव तत्र रक्षकः आगत्य अवदत्-भोः एतेषु अपि प्राणाः सन्ति अतः त्वम् एतान् मा ……………… इति।
(क) ताडय
(ख) ताडयत
(ग) ताडयतु
(घ) ताडयानि

Answer

Answer: (क) ताडय

Question 9.
अहम् …………………. पञ्चाशत् वर्षीया महिला अस्मि।
(क) एकम्
(ख) एकाम्
(ग) एकः
(घ) एका

Answer

Answer: (घ) एका

Question 10.
अहं किञ्चित् संस्कृतम् ……………. ।
(क) अवगच्छामि
(ख) अवगच्छति
(ग) अवगच्छसि
(घ) अवगच्छन्ति

Answer

Answer: (क) अवगच्छामि

Question 11.
इदानीं यदा …………………. अपि संस्कृतभाषां वदन्ति।
(क) बालः
(ख) बालम्
(ग) बालाः
(घ) बालैः

Answer

Answer: (ग) बालाः

Question 12.
तदा अहम् अति …………….. भवामि।
(क) प्रसन्नः
(ख) प्रसन्ना
(ग) प्रसन्न
(घ) प्रसन्नाः

Answer

Answer: (क) प्रसन्नः

Question 13.
राधिका-अयि ………………… ‘अद्य मम विद्यालये वार्षिकोत्सवः अस्ति।
(क) लताः!
(ख) लते!
(ग) लताम्!
(घ) लता!

Answer

Answer: (ख) लते!

Question 14.
अतः अहम्………………… सह विद्यालयं गमिष्यामि।
(क) स्वपितुः
(ख) स्वपित्रा
(ग) स्वपितः
(घ) स्वपिता

Answer

Answer: (ख) स्वपित्रा

Question 15.
लता-राधिके! किम् तत्र तव …………………. अपि भविष्यन्ति?
(क) मित्रम्
(ख) मित्राः
(ग) मित्राणि
(घ) मित्रैः

Answer

Answer: (ग) मित्राणि

Question 16.
राधिका-आम्। तत्र अहं पुरस्कारम् अपि ………………
(क) लप्स्य ते
(ख) लप्स्यन्ते
(ग) लप्स्य ते
(घ) लप्स्ये

Answer

Answer: (घ) लप्स्ये

Question 17.
‘अवकरः जले न क्षेप्तव्यः’ इत्यादि घोषणां ते ………………
(क) कृतवान्
(ख) कृतवत्
(ग) कृतवती
(घ) कृतवन्तः

Answer

Answer: (घ) कृतवन्तः

Question 18.
…………………. मम विद्यालयः अस्ति।
(क) एषा
(ख) एतत्
(ग) एषः
(घ) एते

Answer

Answer: (ग) एषः

Question 19.
……………. विद्यालये पञ्चाशत् अध्यापका: अध्यापिका: च पाठयन्ति।
(क) अयम्
(ख) अस्मिन्
(ग) अस्य
(घ) अस्मात्

Answer

Answer: (ख) अस्मिन्

Question 20.
किम् ……………… पार्श्वे संगणकयन्त्रम् अस्ति?
(क) त्वत्
(ख) त्वम्
(ग) तव
(घ) त्वाम्

Answer

Answer: (ग) तव

Question 21.
अद्यत्वे वयं सर्वाणि कार्याणि संगणकयन्त्रेण एव ……………….
(क) क्रियन्ते
(ख) कुर्मः
(ग) कुर्वन्ति
(घ) कुरुथ

Answer

Answer: (ख) कुर्मः

Question 22.
……………… बालक: भोजनं खादति।
(क) तत्
(ख) सः
(ग) सा
(घ) तेन

Answer

Answer: (ख) सः

Question 23.
त्वया सह के ………………..?
(क) गच्छन्ति
(ख) गच्छामः
(ग) गच्छति
(घ) गच्छतः

Answer

Answer: (क) गच्छन्ति

Question 24.
………………… एका योग्या बालिका अस्ति।
(क) तत्
(ख) तेन
(ग) सः
(घ) सा

Answer

Answer: (घ) सा

Question 25.
मया सह मम …………… अपि गच्छन्ति।
(क) मित्राणि
(ख) मित्रम्
(ग) मित्रेण
(घ) मित्रे

Answer

Answer: (क) मित्राणि

Question 26.
किं त्वम् अपि ……………
(क) पठिष्यसि
(ख) पठिष्यति
(ग) पठिष्यथ
(घ) पठिष्यथः

Answer

Answer: (क) पठिष्यसि

Question 27.
सः अपि फलानि ………………….
(क) खादिष्यसि
(ख) खादिष्यति।
(ग) खादिष्यामि
(घ) खादिष्यामः

Answer

Answer: (ख) खादिष्यति।

We think the shed NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अशुद्धि-संशोधनम् with Answers Pdf free download will benefit you to the fullest. For any queries regarding CBSE Class 10 Sanskrit अशुद्धि-संशोधनम् MCQs Multiple Choice Questions with Answers, share with us via the below comment box and we’ll reply back to you at the earliest possible.

अशुद्धि-संशोधनम् MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit Read More »

समयलेखनम् MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit

MCQ Questions / Prasanna

Students who are searching for NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar समयलेखनम् with Answers Pdf free download can refer to this page thoroughly. Because here we have compiled a list of MCQ Questions for Class 10 Sanskrit with Answers. So, Plan your Exam Preparation accordingly with the समयलेखनम् Class 10 MCQs Questions with Answers PDF. Also, you can practice and test your subject knowledge by solving these समयलेखनम् objective questions.

MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar समयलेखनम् with Answers

घटिकायाः समयम् दृष्ट्वा प्रदत्तविकल्पेभ्यः शुद्धम् समयम् चित्वा एवं उचितं समयं लिखित्वा रिक्तस्थानम् पूरयत। (घड़ी में समय देखकर दिए गए विकल्पों में से शुद्ध उत्तर चुनकर तथा उचित समय लिखकर रिक्त स्थान पूरा कीजिए।)
See the clock and fill the correct time in the blanks by choosing correct options.

Question 1.
देवशर्मा …………. वादने उत्तिष्ठति।

(क) पञ्च
(ख) षष्ठ
(ग) सप्त
(घ) अष्ट

Answer

Answer: (क) पञ्च

Question 2.
सः …………… वादने स्नानं करोति।

(क) सार्धषड्
(ग) सार्धपञ्च
(ख) सार्धषट्
(घ) सार्धचतुर्।

Answer

Answer: (ग) सार्धपञ्च

Question 3.
सः …………….. वादने पाठयति।

(क) पादोन-पञ्च
(ख) पादोन-षड्
(ग) पादोन-सप्त
(घ) पादोन-चतुर्।

Answer

Answer: (ख) पादोनषड्

Question 4.
सः …………. वादने विद्यालयम् गच्छति।

(क) सपादअष्ट
(ख) सपादसप्त
(ग) सपादैक
(घ) सपादषड्

Answer

Answer: (ख) सपादसप्त

Question 5.
(i) सुरेन्द्र ……………. वादने निजकार्यात् निवृत्तः भवति।

(क) पञ्च
(ख) षड्
(ग) सप्त
(घ) नव

Answer

Answer: (ग) सप्त

Question 6.
सः ……………….. वादने समाचारान् आकर्णयति।

(क) सार्धअष्ट
(ख) सार्धसप्त
(ग) सार्धनव
(घ) सार्धदश।

Answer

Answer: (क) सार्धअष्ट

Question 7.
सः …………… वादने रात्रिभोजनम् करोति।

(क) सपादनव
(ख) सपाददश
(ग) सपादषड्
(घ) सपादसप्त

Answer

Answer: (क) सपादनव

Question 8.
सः ……………. वादने शयनाय गच्छति।

(क) पादोन-नव
(ख) पादोन-एकादश
(ग) सपाद-नव
(घ) पादोन-दश।

Answer

Answer: (घ) पादोनदश।

Question 9.
गोपालदासः …………….. वादने देवालयम् गच्छति।

(क) सपादपञ्च
(ख) सपादचतुर्
(ग) सपादषड्
(घ) सपादसप्त।

Answer

Answer: (क) सपादपञ्च

Question 10.
सः ………….. वादनपर्यन्तम् कीर्तनं करोति।

(क) सार्धषड्
(ख) सार्धपञ्च
(ग) सार्धअष्ट
(घ) सार्धनव

Answer

Answer: (क) सार्धषड्

Question 11.
सः ………………….. वादने देवालयात् आगच्छति।

(क) पादोनअष्ट
(ख) पादानसप्त
(ग) पादोननव
(घ) पादोनपञ्च

Answer

Answer: (ख) पादोनसप्त

Question 12.
सः ………………. वादने कार्यालयम् गच्छति।

(क) अष्ट
(ख) नव
(ग) दश
(घ) द्वादश।

Answer

Answer: (ख) नव

Question 13.
प्रातः ………….. वाद-विवाद प्रतियोगितायाः उद्घाटनम्।

(क) पादोन-सप्तवादने
(ख) सार्धसप्तवादने
(ग) पादोन-अष्टवादने
(घ) सपादअष्टवादने

Answer

Answer: (ग) पादोन अष्टवादने

Question 14.
…………… वादने निर्णायकैः टिप्पणयः।

(क) नव
(ख) दश
(ग) अष्ट
(घ) द्वादश

Answer

Answer: (ख) अष्ट

Question 15.
…………. वादने प्राचार्येण निर्णयस्य घोषणा।

(क) पादोन-एकादश
(ख) सपाद-एकादश
(ग) सार्धएकादश
(घ) एकादश।

Answer

Answer: (ख) सपाद-एकादश

Question 16.
ततः ………….. वादने धन्यवाद ज्ञापनम्।

(क) सार्धएकादश
(ख) सार्धद्वादश
(ग) सार्धषड्
(घ) सार्धपञ्च

Answer

Answer: (क) सार्धएकादश

Question 17.
प्रातः ……………. वादने सरस्वती-वन्दना।

(क) सपादअष्ट
(ख) सपादनव
(ग) सपाददश
(घ) सपादएकादश

Answer

Answer: (ख) सपादनव

Question 18.
प्रातः ……………. वादने सांस्कृतिक कार्यक्रमाः।

(क) सार्धनव
(ख) सपादनव
(ग) पादोन-नव
(घ) नव

Answer

Answer: (क) सार्धनव

Question 19.
प्रातः ………… वादने प्रधानाचार्येण वार्षिकविवरणस्य प्रस्तुतीकरणम्।

(क) पादोनएकादश
(ख) पादोनद्वादश
(ग) पादोननव
(घ) पादोनपञ्च

Answer

Answer: (क) पादोनएकादश

Question 20.
प्रात: …………… मुख्यातिथिना पुरस्कारवितरणम्।

(क) सार्धएकादशवादने
(ख) सार्धदशवादने
(ग) एकादशवादने
(घ) दशवादने

Answer

Answer: (ग) एकादशवादने

Question 21.
सा प्रातः …………….. वादने उत्तिष्ठति।

(क) पञ्च
(ख) षष्ठ
(ग) नव
(घ) दश

Answer

Answer: (क) पञ्च

Question 22.
……………… वादने ईशवन्दनां करोति।

(क) सार्धषट्
(ख) सार्धषड्
(ग) षड्
(घ) पादोन-षड्

Answer

Answer: (ख) सार्धषड्

Question 23.
यदा अहम् …………. वादने विद्यालयतः आगच्छामि सा मया सह भोजनं करोति।

(क) सपादद्वि
(ख) सार्धद्वि
(ग) सार्धद्वौ
(घ) सार्धद्वा।

Answer

Answer: (क) सपादद्वि

Question 24.
………………. वादने विश्रामं करोति।

(क) पादोनत्रयो
(ख) पादोनपञ्च
(ग) पादोनसप्त
(घ) पादोनअष्ट

Answer

Answer: (क) पादोनत्रयो

Question 25.
प्रातः ………. वादने “शिक्षकः तस्य रचनात्मकता च”।

(क) सप्त
(ख) सार्धसप्त
(ग) पादोन-सप्त
(घ) सपादसप्त।

Answer

Answer: (क) सप्त

Question 26.
प्रातः …………… वादने ‘काव्यानि’।

(क) सप्तसपाद
(ख) पादोन-सप्त
(ग) सपादसप्त
(घ) सार्धसप्त।

Answer

Answer: (ग) सपादसप्त

Question 27.
प्रात. ……………. वादने ‘आलेख-लेखनम्’।

(क) पादोनअष्ट
(ख) पादोनसप्त
(ग) पादोनपञ्च
(घ) पादोननव

Answer

Answer: (क) पादोनअष्ट

Question 28.
प्रात: ……………. वादने कार्यक्रमः समाप्तः भविष्यति।

(क) सार्धअष्ट
(ख) सार्धनव
(ग) सार्धपञ्च
(घ) सार्धदश

Answer

Answer: (क) सार्धअष्ट

Question 29.
पंजीकरणं प्रात: ……………… प्रारभत।

(क) सार्धनववादने
(ख) सार्धअष्टवादने
(ग) सार्धदशवादने
(घ) सार्धपञ्चवादने

Answer

Answer: (क) सार्धनववादने

Question 30.
काव्यालिप्रतियोगिता ……………. आरभत।

(क) सार्धदशवादने
(ख) दशसपादवादने
(ग) सपाददशवादने
(घ) पादोन-दशवादने।

Answer

Answer: (ग) सपाददशवादने

Question 31.
चायपानं ……………….. अभवत्।

(क) पादोनद्वादशवादने
(ख) पादोननववादने
(ग) पादोनदशवादने
(घ) पादोनपञ्चवादने

Answer

Answer: (क) पादोनद्वादशवादने

Question 32.
…………….. प्रतियोगिता समाप्ता जाता।

(क) एकवादने
(ख) द्वादशवादने
(ग) द्विवादने
(घ) एकादशवादने।

Answer

Answer: (क) एकवादने

We think the shed NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar समयलेखनम् with Answers Pdf free download will benefit you to the fullest. For any queries regarding CBSE Class 10 Sanskrit समयलेखनम् MCQs Multiple Choice Questions with Answers, share with us via the below comment box and we’ll reply back to you at the earliest possible.

समयलेखनम् MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit Read More »

वाच्यपरिवर्तनम् MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit

MCQ Questions / Prasanna

Students who are searching for NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar वाच्यपरिवर्तनम् with Answers Pdf free download can refer to this page thoroughly. Because here we have compiled a list of MCQ Questions for Class 10 Sanskrit with Answers. So, Plan your Exam Preparation accordingly with the वाच्यपरिवर्तनम् Class 10 MCQs Questions with Answers PDF. Also, you can practice and test your subject knowledge by solving these वाच्यपरिवर्तनम् objective questions.

MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar वाच्यपरिवर्तनम् with Answers

प्रदत्तेषु उत्तरेषु यत् उत्तरम् शुद्धम् अस्ति तत् चित्वा रिक्त स्थाने लिखत। (दिए गए उत्तरों में से जो उत्तर शुद्ध है उसे चुनकर रिक्त स्थान में लिखिए।)
Fill in the blanks by Choose the appropriate answer from the options given below.

Question 1.
मया चन्द्रः ………………..
(क) दृश्यते
(ख) पश्यते
(ग) पश्यानि
(घ) पश्यामि।

Answer

Answer: (क) दृश्यते

Question 2.
श्रोतृभिः कथा ………………..
(क) शृणोति
(ख) श्रूयते
(ग) श्रृण्वन्ति
(घ) श्रूयन्ते।

Answer

Answer: (ख) श्रूयते

Question 3.
बालकाः फलानि …………………
(क) खादति
(ख) खादन्ति
(ग) खाद्यन्ते
(घ) खादन्ते।

Answer

Answer: (ख) खादन्ति

Question 4.
सः …………… लिखति।
(क) लेखम्
(ख) लेखाम्
(ग) लेख:
(घ) लेखाः।

Answer

Answer: (क) लेखम्

Question 5.
सर्वैः विद्वान् …………….
(क) पूज्यन्ते
(ख) पूज्यते
(ग) पूजयन्ति
(घ) पूजन्ति।

Answer

Answer: (ख) पूज्यते

Question 6.
……………. अधुना गीता पठ्यते।
(क) भक्तः
(ख) भक्तेन
(ग) भक्ताः
(घ) भक्तेभ्यः।

Answer

Answer: (ख) भक्तेन

Question 7.
……………….. पाषाणखण्डेषु रत्नसंज्ञा विधीयते।
(क) मूढः
(ख) मूढाः
(ग) मूढैः
(घ) मूढान्।

Answer

Answer: (ग) मूढैः

Question 8.
सर्वैः जनैः सम्प्रति …………….. श्रूयते।
(क) कथाः
(ख) कथा
(ग) कथाम्
(घ) कथान्।

Answer

Answer: (ख) कथा

Question 9.
परोपकारी सदैव ………………… करोति।
(क) परोपकारं
(ख) परोपकारः
(ग) परोपकारेण
(घ) परोपकाराः।

Answer

Answer: (क) परोपकारं

Question 10.
आचार्याः ………………. पाठयन्ति।
(क) छात्रान्
(ख) छात्रः
(ग) छात्राः
(घ) छात्रैः।

Answer

Answer: (क) छात्रान्

Question 11.
छात्राः ……………………
(क) वदन्ति
(ख) उद्यते
(ग) वद्यन्ते
(घ) वदति।

Answer

Answer: (क) वदन्ति

Question 12.
पिता विद्याधनं बाल्ये पुत्राय ………………..
(क) ददति
(ख) दीयते
(ग) ददते
(घ) यच्छति।

Answer

Answer: (घ) यच्छति।

Question 13.
………………….. सम्प्रति आपणं गम्यते।
(क) वयम्
(ख) अस्माभिः
(ग) अहम्
(घ) अस्मभ्यम्।

Answer

Answer: (ख) अस्माभिः

Question 14.
…………………. कविता: श्रूयन्ते।
(क) त्वया
(ख) त्वम्
(ग) यूयम्
(घ) युवाम्।

Answer

Answer: (क) त्वया

Question 15.
सैनिकैः देश: ……………………
(क) रक्षति
(ख) रक्ष्यन्ते
(ग) रक्ष्यते
(घ) रक्षन्ति।

Answer

Answer: (ग) रक्ष्यते

Question 16.
अस्माभिः पयः ………………….
(क) पीयन्ते
(ख) पिबति
(ग) पीयते
(घ) पिबन्ति।

Answer

Answer: (ग) पीयते

Question 17.
सैनिकैः शिविरेषु ………………..
(क) उष्यन्ते
(ख) वस्यते
(ग) उष्यते
(घ) वसन्ति।

Answer

Answer: (ग) उष्यते

दत्तानि वाक्यानि दृष्ट्वा तदाधारिते रिक्तस्थानपूर्तिः प्रदत्तेषु पदेषु उचितं पदं चित्वा क्रियताम्। (दिए गए वाक्यों को देखकर उस पर आधारित रिक्त स्थानों की पूर्ति दिए गए विकल्पों में से उचित पद चुनकर कीजिए।)
Look at the given sentences and fill up the blanks based on these sentences by choosing correct option given below.

Question 1.
परोपकारी परोपकारम् करोति। परोपकारिणा परोपकारः …………………….
(क) क्रिये
(ख) क्रियन्ते
(ग) क्रियते
(घ) कुर्वन्ति।

Answer

Answer: (ग) क्रियते

Question 2.
वृक्षाः फलानि यच्छन्ति। वृक्षैः ……………… दीयन्ते।
(क) फलाः
(ख) फलान्
(ग) फलानि
(घ) फलानी।

Answer

Answer: (ग) फलानि

Question 3.
छात्रा: गुरून् नमन्ति। …………. गुरवः नम्यन्ते।
(क) छात्रेण
(ख) छात्रया
(ग) छात्राभ्याम्
(घ) छात्राभिः।

Answer

Answer: (घ) छात्राभिः।

Question 4.
त्वम् कथां शृणोषि। त्वया ……………………. श्रूयते।
(क) कथाः
(ख) कथाम्
(ग) कथया
(घ) कथा।

Answer

Answer: (घ) कथा।

Question 5.
अहं मोहं त्यजामि। ………………… मोहं त्यह्यते।
(क) मया
(ख) आवाभ्याम्
(ग) अस्माभिः
(घ) मह्यम्।

Answer

Answer: (क) मया

Question 6.
राज्यपाल: शिक्षकान् सम्मानयति। ……………… शिक्षकाः सम्मानीयन्ते।
(क) राज्यपालेन
(ख) राज्यपालं
(ग) राज्यपालैः
(घ) राज्यपालाः।

Answer

Answer: (क) राज्यपालेन

Question 7.
आचार्याः प्रदर्शनीं पश्यन्ति। ………………… प्रदर्शनी दृश्यते।
(क) आचार्येण
(ख) आचार्यैः
(ग) आचार्याभ्याम्
(घ) आचार्यान्।

Answer

Answer: (ख) आचार्यैः

Question 8.
राष्ट्रपतिः राष्ट्रं सम्बोधयति। राष्ट्रपतिना …………….. सम्बोध्यते।
(क) राष्ट्र:
(ख) राष्ट्रं
(ग) राष्ट्राः
(घ) राष्ट्रान्।

Answer

Answer: (क) राष्ट्र:

Question 9.
सेवकः नृपम् सेवते। ………………. नृपः सेव्यते।।
(क) सेवकैः
(ख) सेवकाः
(ग) सेवकेन
(घ) सेवकाभ्याम्।

Answer

Answer: (ग) सेवकेन

Question 10.
त्वं पुरस्कारं गृह्णासि। त्वया ………………… गृह्यते।
(क) पुरस्काराः
(ख) पुरस्कारं
(ग) पुरस्कारः
(घ) पुरस्कारान्।

Answer

Answer: (ग) पुरस्कारः

Question 11.
छायाकारः छायाचित्रं रचयति। छायाकारेण ………………. रच्यते।
(क) छायाचित्रान्
(ख) छायाचित्राणि
(ग) छायाचित्रम्
(घ) छायाचित्राः

Answer

Answer: (ग) छायाचित्रम्

Question 12.
शिशुः स्वपिति। शिशुना …………………
(क) स्वपते
(ख) सुप्यते
(ग) स्वप्यते
(घ) सुपते।

Answer

Answer: (ख) सुप्यते

Question 13.
छात्राः तिष्ठन्ति। ………………… स्थीयते।
(क) छात्राभिः
(ख) छात्रया
(ग) छात्रेण
(घ) छात्रान्।

Answer

Answer: (क) छात्राभिः

Question 14.
बालिका: हसन्ति। बालिकाभिः …………………
(क) हसन्ते
(ख) ह्सयन्ते
(ग) हस्यन्ते
(घ) हस्यते।

Answer

Answer: (घ) हस्यते।

Question 15.
धावकाः धावन्ति। धावकै: …………………
(क) धावन्ते
(ख) धाव्यते
(ग) धावते
(घ) धाव्येते।

Answer

Answer: (ख) धाव्यते

Question 16.
विद्याहीनाः न शोभन्ते। ……………. न शुभ्यते।
(क) विद्याहीनैः
(ख) विद्याहीनेन
(ग) विद्याहीनया
(घ) विद्याहीनाभिः।

Answer

Answer: (क) विद्याहीनैः

Question 17.
मालाकारः सिञ्चति। …………….. सिञ्च्यते।
(क) मालाकारैः
(ख) मालाकाराभिः
(ग) मालाकारेण
(घ) मालाकारया।

Answer

Answer: (ग) मालाकारेण

Question 18.
ते पश्यन्ति। तैः ……………………।
(क) दृश्यते
(ख) पश्यते
(ग) पश्यन्ते
(घ) दृश्यन्ते।

Answer

Answer: (क) दृश्यते

दत्तेषु पदेषु उचितानि पदानि नीत्वा रिक्तस्थानपूर्तिः वाच्यपरिवर्तनमाध्यमेन क्रियताम्। (दिए गए पदों में से उचित पद लेकर खाली स्थान की पूर्ति वाच्य परिवर्तन के माध्यम से पूर्ण कीजिए।)
Change the voice by choosing the right word who given in the options.

(1)

सुधा – दीपिके ! त्वम् किम् लिखसि?
दीपिका – (i) ……………… तु पर्यावरणविषये लेखं लिखामि।
(क) अहम्
(ख) मया
(ग) वयम्
(घ) अस्माभिः।

Answer

Answer: (क) अहम्

सुधा – त्वया सुन्दरः लेखः (ii) ……………….
(क) लिखयते
(ख) लिखसि
(ग) लिख्यते
(घ) लिख्यन्ते।

Answer

Answer: (ग) लिख्यते

दीपिका – धन्यवादः। सम्प्रति (iii) ………………. कुत्र गम्यते?
(क) त्वया
(ख) मया
(ग) त्वम्
(घ) युष्मभ्यम्।

Answer

Answer: (क) त्वया

सुधा – विद्यालयम्। किम् त्वया न (iv) ………….. यत् अद्य तत्र वनोत्सवः अस्ति।
(क) ज्ञायते
(ख) ज्ञायते
(ग) ज्ञायन्ते
(घ) ज्ञाये।

Answer

Answer: (क) ज्ञायते

(2)

दीपिका – आम्, ज्ञातम्। मया अपि सः वनोत्सवः द्रष्टव्यः
माता – मधुर ! जानासि एषः विशाल: क: वृक्षः (i) …………………

(क) असि
(ख) अस्ति
(ग) अस्मि
(घ) स्तः।

Answer

Answer: (ख) अस्ति

पुत्रः – आम्, मया (ii) ………….. एषः तु वटवृक्षः।
(क) ज्ञायते
(ख) ज्ञायेते
(ग) ज्ञाये
(घ) ज्ञायसे।

Answer

Answer: (क) ज्ञायते

माता – किम् वृक्षाः अस्मभ्यं छायाम् यच्छन्ति?
पुत्रः- आम् तैः अस्मभ्यम् शीतला (iii) ………….. दीयते।
(क) छायाम्
(ख) छाया
(ग) छायया
(घ) छायाः।

Answer

Answer: (ख) छाया

माता – किम् वयम् वृक्षान् रक्षेम?
पुत्रः – आम्! (iv) ………………. वृक्षाः रक्षितव्याः।
(क) अस्माकं
(ख) अस्मभ्यं
(ग) अस्माभिः
(घ) मया।

Answer

Answer: (ग) अस्माभिः

(3)

पिता – अद्य दिवसस्य समाचारपत्रं कुत्रास्ति?
पुत्रः – इदं तु मम पार्वे अस्ति।
पिता – किं (i) ……………. समाचारपत्रं पठ्यते?
(क) त्वया
(ख) त्वम्
(ग) त्वत्
(घ) युष्माभिः।

Answer

Answer: (क) त्वया

पुत्रः – नहि, अहम् तु केवलम् खेल-चित्राणि एव पश्यामि।
पिता – त्वया कस्य खेलस्य (ii) …………….. दृश्यन्ते?
(क) चित्रम्
(ख) चित्राणि
(ग) चित्रे
(घ) चित्रेण।

Answer

Answer: (ख) चित्राणि

पुत्रः – अहम् तु विजेतृणां क्रिकेटक्रीडकानां चित्राणि (iii) ……………
(क) दृश्यामि
(ख) दृश्यते
(ग) दृश्यन्ते
(घ) पश्यामि।

Answer

Answer: (घ) पश्यामि।

पिता – मम अपि अस्ति कौतूहलम्। (iv) ………….. मह्यम् देहि।
(क) समाचारपत्रं
(ख) समाचारपत्रः
(ग) समाचारपत्राणी
(घ) समाचारपत्रान्।

Answer

Answer: (क) समाचारपत्रं

(4)

माधवी – अद्य तव जन्मदिवसः मम वर्धापनं स्वीकरोतु।
जाहनवी – अत: मया आपणं गत्वा (i) ……………………… क्रीणन्ते।
(क) पुस्तकानि
(ख) वस्तूनि
(ग) वस्त्राणि
(घ) पुस्तकम्।

Answer

Answer: (क) पुस्तकानि

माधवी – किं त्वं जन्मदिने नवीनं (ii) …………………. न क्रेष्यसि?
(क) परिधानः
(ख) परिधानम्
(ग) परिधानाः
(घ) परिधानान्।

Answer

Answer: (ख) परिधानम्

जाह्नवी – नहि, मह्यम् नवीन-परिधान-क्रयः न (iii) ……………..। (रुच्)
(क) रोचन्ते
(ख) रुच्यते
(ग) रोचते
(घ) रोचसे।

Answer

Answer: (ग) रोचते

माधवी – परम् अहं तु प्रतिवर्षं नवीनं परिधानम् इच्छामि।
जाह्नवी – किं परिधानैः? (iv) …………….. तु पुस्तकानि एव क्रेतव्यानि यतः तानि ज्ञानवर्धकानि?
(क) मया
(ख) मह्यम्
(ग) अस्माभिः
(घ) तुभ्यम्।

Answer

Answer: (क) मया

(5)

राधिका – सुधे! त्वं विद्यालयं केन यानेन गच्छसि?
सुधा – राधिके ! (i) ………………. विद्यालयबसयानेन विद्यालयं गम्यते।
(क) त्वया
(ख) मया
(ग) अहम्
(घ) वयम्।

Answer

Answer: (ख) मया

राधिका – सुधे! कतिवादने गृहं प्रत्यागच्छसि?
सुधा – मया एकवादने (ii) ……………… प्रत्यागम्यते।
(क) गृहः
(ख) गृहे
(ग) गृहम्
(घ) गृहाणि।

Answer

Answer: (ग) गृहम्

राधिका – किं सायं क्रीडायै (iii) ………….. अपि गच्छसि?
(क) उपवने
(ख) उपवनम्
(ग) उपवनः
(घ) उपवनानि।

Answer

Answer: (ख) उपवनम्

सुधा – आम्, मया सायं नित्यं क्रीडायै उपवनम् अपि (iv) ……………..
(क) गच्छते
(ख) गमयते
(ग) गम्यन्ते
(घ) गम्यते।

Answer

Answer: (घ) गम्यते।

द्वे मित्रे दूरभाषे वार्तालापं कुरुतः। निरुपमा कर्तृवाच्ये वदति, विनीता च कर्मवाच्ये वदति।वाच्यानुसारं मञ्जूषायाः उचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत। (दो मित्र दूरभाष पर वार्तालाप कर रही हैं। निरुपमा कर्तृवाच्य में बोलती है और विनीता कर्मवाच्य में बोलती है। वाच्यानुसार मंजूषा के उचित पदों से रिक्त स्थान भरिए।)
Two friends are talking over telephone. Nirupama speaks in active voice and Vineeta speaks in passive voice. Fill in the blanks according to voice by.

निरुपमा – विनीते! अधुना किं करोषि?
विनीता – (i) …………. नवीनं पुस्तकं मणिका पठ्यते।
(क) मया
(ख) अस्माभिः
(ग) आवाभ्याम्
(घ) अस्मभ्यम्।

Answer

Answer: (क) मया

निरुपमा – कीदृशः संयोगः। अहम् अपि मणिकाम् एव पठितुम् उपविशामि।
कश्चिद् ध्वनिः आगच्छति। कं कार्यक्रमं दूरदर्शने (ii) …………..?
(क) पश्यसि
(ख) पश्यन्ति
(ग) पश्यसि
(घ) पश्यसे।

Answer

Answer: (क) पश्यसि

विनीता – मया तु समाचारा: (iii) ………….
(क) दृश्यन्ते
(ख) दृश्यते
(ग) पश्यते
(घ) पश्यन्ते।

Answer

Answer: (क) दृश्यन्ते

निरुपमा – अहं रामायणं
पश्यामि”- अस्य वाक्यस्य कर्मवाच्ये किं रूपं भविष्यति?
विनीता – कर्मवाच्ये अस्य रूपं भविष्यति (iv) मया ……………… दृश्यते।
(क) रामायणं
(ख) रामायणः
(ग) रामायणाः
(घ) रामायणान्।

Answer

Answer: (क) रामायणं

दूरभाषे द्वौ छात्रौ वार्तालापं कुरुतः। प्रथमः छात्रः कर्तृवाच्यस्य द्वितीयः च छात्रः कर्मवाच्यस्य प्रयोगं करोति। वाच्यानुसारं मञ्जूषायाः समुचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयितव्यानि। (दो छात्र दूरभाष पर वार्तालाप कर रहे हैं। पहला छात्र कर्तृवाच्य का और दूसरा छात्र कर्मवाच्य का प्रयोग करता है। वाच्य के अनुसार मंजूषा के उचित पदों से रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए।)

Two students are talking over telephone. The first student uses active voice and the second student uses passive voice. Fill in the blanks with suitable words whose given in options according to voice.

प्रथमः छात्रः – त्वं किं पश्यसि? द्वितीयः
छात्रः – मया पाठ्यक्रमः (i) ……………
(क) पश्यते
(ख) पश्यन्ते
(ग) दृश्यते
(घ) दृश्येते।

Answer

Answer: (ग) दृश्यते

प्रथमः छात्रः – किं विद्यालये अध्यापकाः (ii) ………….. सम्यग् न पाठयन्ति?
(क) पाठ्यपुस्तके
(ख) पाठ्यपुस्तकं
(ग) पाठ्यपुस्तकाः
(घ) पाठ्यपुस्तकानि।

Answer

Answer: (घ) पाठ्यपुस्तकानि।

द्वितीयः छात्रः – न, अध्यापकैः पाठ्यपुस्तकानि सम्यग् (iii) ………………
(क) पाठ्यन्ते
(ख) पाठयन्ते
(ग) पाठ्यते
(घ) पाठयेते।

Answer

Answer: (क) पाठ्यन्ते

प्रथमः छात्रः – अहं पाठं कण्ठस्थं करोमि।।
द्वितीयः छात्रः – परं मया तु पाठः कण्ठस्थ: न (iv) ……………
(क) कृयते
(ख) करोमि
(ग) क्रियते
(घ) क्रियन्ते।

Answer

Answer: (ग) क्रियते

अत्र द्वयोः मित्रयोः संवादः प्रस्तूतयते यस्मिन् गायत्री प्रश्नान् करोति सन्ध्या च उत्तराणि ददाति। गायत्री कर्तृवाच्यस्य सन्ध्या च कर्मवाच्यस्य प्रयोगं करोति। वाच्यानुसारं मञ्जूषायाः समुचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयितव्यानि। (यहाँ दो मित्रों का संवाद प्रस्तुत किया जा रहा है जिसमें गायत्री प्रश्न करती है और संध्या उत्तर देती है। वाच्य के अनुसार मंजूषा के उचित पदों से रिक्त स्थान भरिए।)
The conversation of two friends is given here in which Gayatri asks questions and Sandhya replies. Fill in the blanks with suitable words whose given in options according to voice.

गायत्री – सन्ध्ये! किं (i) ……………….. अधुना ओदनं पचसि?
(क) त्वम्
(ख) त्वया
(ग) त्वाम्
(घ) तुभ्यम्।

Answer

Answer: (क) त्वम्

सन्ध्या – आम्, मया ओदनः अधुनैव (ii) ………….
(क) पचयते
(ख) पचयेते
(ग) पच्यते
(घ) पच्यन्ते।

Answer

Answer: (ग) पच्यते

गायत्री – तदनन्तरं त्वं किं करिष्यसि?
सन्ध्या – तदनन्तरं (iii) ……………….. गीता पठिष्यते।
(क) मया
(ख) त्वया
(ग) अहम्
(घ) त्वम्।

Answer

Answer: (क) मया

गायत्री – ह्यः अहमपि (iv) ……….. अपठम्।
(क) गीताम्
(ख) गीता
(ग) गीतया
(घ) गीताः।
सन्ध्या – अधुना मया पत्राणि लिख्यन्ते।
गायत्री – अहम् तु निबन्धं लिखामि।

Answer

Answer: (क) गीताम्

अधोलिखितं संवादं मञ्जूषायाः समुचित-क्रिया-कर्म-कर्तृपदैः पूरयत। (अधोलिखित संवाद मंजूषा के उचित क्रिया, कर्म एवं कर्ता पदों से भरिए।)
Complete the following dialogue with option’s suitable verb, object and subject.

(1)

नयना – सुमेश! त्वं किं करोषि?
सुमेशः – अधुना तु मया पुस्तकं (i) …………
(क) पठ्यते
(ख) पठ्येते
(ग) पठ्यसे
(घ) पठ्ये।

Answer

Answer: (क) पठ्यते

नयना – ओह ! अधुना त्वं पुस्तकं (ii) ……..
(क) पठसि
(ख) पठ्यते
(ग) पठामि
(घ) पठति।

Answer

Answer: (क) पठसि

सुमेशः – (iii) ……………… किं क्रियते?
(क) त्वया
(ख) मया
(ग) अहम्
(घ) त्वम्।

Answer

Answer: (क) त्वया

नयना – मया अपि (iv) ………… पठ्यते।
(क) पुस्तके
(ख) पुस्तकानि
(ग) पुस्तकं
(घ) पुस्तकः।
सुमेशः – शोभनम्। पुस्तकं पठ।

Answer

Answer: (ग) पुस्तकं

(2)

रामः – त्वं कुत्र गच्छसि?
श्यामः – अहम् तु आपणम् (i) ………….
(क) गच्छामि
(ख) गच्छसि
(ग) गच्छामः
(घ) गच्छति।

Answer

Answer: (क) गच्छामि

रामः – तत्र (ii) ………………… किमर्थं गम्यते?
(क) त्वम्
(ख) त्वाम्
(ग) त्वया
(घ) तुभ्यम्।

Answer

Answer: (ग) त्वया

श्यामः – अहं फलानि क्रेतुम् गच्छामि।
रामः – अहं तु (iii) …………. न क्रीणामि।
(क) फले
(ख) फलम्
(ग) फलानि
(घ) फलेन।

Answer

Answer: (ग) फलानि

श्यामः – तर्हि त्वं किम् (iv) ………………..?
(क) क्रीणासि
(ख) क्रीणाति
(ग) क्रीणामि
(घ) क्रीणथः।

Answer

Answer: (क) क्रीणासि

(3)

श्यामः – सोहन ! किं त्वं (i) …………… गच्छसि?
(क) पत्रालयः
(ख) पत्रालयं
(ग) पत्रालयाः
(घ) पत्रालयान्।

Answer

Answer: (ख) पत्रालयं

सोहनः – न, अहं तु स्वपाठं स्मरामि।
श्यामः – शोभनम्। अधुना त्वं निबन्धम् अपि (ii) …………….. किम्?
(क) लिखसि
(ख) लिखति
(ग) लिखामि
(घ) लिखामः।

Answer

Answer: (क) लिखसि

सोहनः – मया तु अधुना गणितस्य अभ्यासः (iii) ………….
(क) क्रियसे
(ख) क्रिये
(ग) कृयते
(घ) क्रियते।

Answer

Answer: (घ) क्रियते।

श्याम: – अहं तु पत्रालयमेव (iv) …………….
(क) गच्छति
(ख) गच्छसि
(ग) गच्छामि
(घ) गच्छथ।

Answer

Answer: (ग) गच्छामि

(4)

प्रत्यूषः – किं विद्यालये छात्राः पादपान् सिञ्चन्ति?
राघवः – आम्, तैः पादपाः (i) …………….
(क) सिञ्च्यन्ते
(ख) सिच्यन्ते
(ग) सिञ्चयन्ते
(घ) सिञ्चन्ति।

Answer

Answer: (क) सिञ्च्यन्ते

प्रत्यूषः – (ii) ……………………. कुत्र सन्ध्यां करोति?
(क) आचार्यः
(ख) आचार्याः
(ग) आचार्य
(घ) आचार्यान्।

Answer

Answer: (क) आचार्यः

राघवः – आचार्येण स्वप्रकोष्ठे (iii) ……………..
(क) सन्ध्या
(ख) सन्ध्यां
(ग) सन्ध्याः
(घ) सन्ध्यया।

Answer

Answer: (क) सन्ध्या

प्रत्यूषः – किम् उद्याने नम्रता गायति?
राघवः – अथ किम् ! उद्याने (iv) …………… एव गीयते।
(क) नम्रता
(ख) नम्रताम्
(ग) नम्रतया
(घ) नम्रताः।

Answer

Answer: (ग) नम्रतया

(5)

गुरुः – राघव! गत्वा पश्य किम् उद्याने (i) …………… क्रीडन्ति?
(क) छात्रा
(ख) छात्राः
(ग) छात्रैः
(घ) छात्रेण।

Answer

Answer: (ख) छात्राः

राघवः – आम्, आचार्य! उद्याने (ii) ………….. क्रीड्यते।
(क) छात्रेण
(ख) छात्राः।।
(ग) छात्रैः
(घ) छात्रः।

Answer

Answer: (ग) छात्रैः

गुरुः – किं कोऽपि तत्र चित्रमपि रचयति?
राघवः – आम् आचार्य! तत्र कैश्चित् चित्रमपि (iii) …………..
(क) रचयते
(ख) रच्येते
(ग) रच्यन्ते
(घ) रच्यते।

Answer

Answer: (घ) रच्यते।

गुरुः – शोभनम्। किं ते तत्र पुष्पाणि तु न त्रोटयन्ति?
राघवः – नहि, नहि, श्रीमन्! (iv) ………………… तत्र पुष्पाणि न त्रोट्यन्ते।
(क) तैः
(ख) ते
(ग) तेन
(घ) ताभिः।

Answer

Answer: (क) तैः

(6)

रमा – सीते! किं त्वं विद्यालयं गच्छसि?
सीता – आम्, रमे ! मया विद्यालयः (i) …………..
(क) गम्यते
(ख) गमयते
(ग) गमयन्ते
(घ) गम्यन्ते।

Answer

Answer: (क) गम्यते

राम – किं त्वं तत्र (ii) ………….. पठसि?
(क) संस्कृत
(ख) संस्कृतं
(ग) संस्कृतः
(घ) संस्कृते।

Answer

Answer: (ख) संस्कृतं

सीता – आम् (iii) ……………. तत्र संस्कृतं पठ्यते।
(क) अस्माभिः
(ख) त्वया
(ग) मया
(घ) अस्मभ्यं।

Answer

Answer: (ग) मया

रमा – किं त्वं तत्र चित्राणि अपि रचयसि? सीता – आम्, मया तत्र (iv) ……………….. अपि रच्यन्ते।
(क) चित्राणि
(ख) चित्रं
(ग) चित्रे
(घ) चित्रेण।

Answer

Answer: (क) चित्राणि

(7)

माता – पुत्रि! बहिः के आगच्छन्ति?
पुत्री – मातः ! बहिः भिक्षुकैः (i) …………….
(क) आगम्यन्ते
(ख) आगम्यते
(ग) आगम्येते
(घ) आगच्छन्ति।

Answer

Answer: (ख) आगम्यते

माता – पुत्रि! किं ते (ii) …………………….. याचन्ति?
(क) भोजनं
(ख) भोजन:
(ग) भोजननि
(घ) भोजानि।

Answer

Answer: (क) भोजनं

पुत्री- मात: ! (iii) ………… भोजनं न याच्यते।
(क) तेन
(ख) ताभ्याम्
(ग) तैः
(घ) ताभिः।

Answer

Answer: (ग) तैः

माता – तर्हि भिक्षुकाः किं वाञ्छन्ति?
पुत्री – मातः ! भिक्षुकैः (iv) ……………… (वस्त्र) वाञ्छ्य ते।
(क) वस्त्रं
(ख) वस्त्राय
(ग) वस्त्रे
(घ) वस्त्राणि।

Answer

Answer: (क) वस्त्रं

(8)

भ्राता – भगिनि! किं भवत्याः विद्यालये विदेशीयाः छात्राः अपि पठन्ति?
भगिनी – आम् भ्रात:! अस्माकं विद्यालये विदेशीयाभिः छात्राभिः अपि (i) …………….
(क) पठ्यन्ते
(ख) पठन्ति
(ग) पठ्यते
(घ) पठ्येते।

Answer

Answer: (ग) पठ्यते

भ्राता – (ii) ………… कस्यां भाषायां वार्तालापं कुर्वन्ति?
(क) ता:
(ख) ता.
(ग) सा
(घ) ते।

Answer

Answer: (क) ता:

भगिनी – ताभिः संस्कृतेन एव (iii) ………. क्रियते।
(क) वार्तालापः
(ख) वार्तालापं
(ग) वार्तालापेन
(घ) वार्तालापाय।

Answer

Answer: (क) वार्तालापः

भ्राता – किं ताः युष्माभिः सह मैत्री कुर्वन्ति?
भगिनी – आम्! (iv) ……….. अस्माभिः सह मैत्री क्रियते।
(क) ताः
(ख) ताभ्यः
(ग) ताभिः
(घ) तया।

Answer

Answer: (ग) ताभिः

(9)

रामः – श्याम! अद्य विद्यालये चेन्नईतः छात्राः आगच्छन्ति।
श्यामः – सखे! छात्रैः चेन्नईतः किमर्थम् (i) ………..? ते इदानीं कुत्र तिष्ठन्ति?
(क) आगम्यन्ते
(ख) आगम्यते
(ग) आगम्येते
(घ) आगच्छन्ति।

Answer

Answer: (ख) आगम्यते

रामः – सखे! ते प्रतियोगितायै अत्र आगताः। इदानीं (ii) …………… छात्रावासे स्थीयते?
(क) तैः
(ख) ते
(ग) तेन
(घ) ताः।

Answer

Answer: (क) तैः

श्यामः – मित्र! किं ते संस्कृतम् अपि (iii) …………..
(क) जानाति
(ख) जानीतः
(ग) जानन्ति
(घ) जानासि।

Answer

Answer: (ग) जानन्ति

रामः – आम्! तैः (iv) …………… केवलं न सम्यग् ज्ञायते, अपि च भाष्यते अपि।।
(क) संस्कृतं
(ख) संस्कृतः
(ग) संस्कृत
(घ) संस्कृतेन।

Answer

Answer: (क) संस्कृतं

(10)

अशोकः – मित्र! छायाचित्रं कः रचयति? श्यामः – छायाचित्रं छायाकारः (i) ………….?
(क) रचयसि
(ख) रचयति
(ग) रचयतः
(घ) रचयन्ति।

Answer

Answer: (ख) रचयति

अशोकः – एवम्। छायाचित्रं (ii) ……….. रच्यते। पत्रं कः लिखति?
(क) छायाकारेण
(ख) छायाकारैः
(ग) छायाकाराः
(घ) छायाकाराय।

Answer

Answer: (क) छायाकारेण

श्यामः – पत्रं विद्यार्थिना (iii) ………………
(क) लिखति
(ख) लिख्यते
(ग) लिख्यन्ते
(घ) लिख्यते।

Answer

Answer: (ख) लिख्यते

अशोकः – एवम्। किं जनैः प्रदर्शनी दृश्यते?
श्यामः – आम्! (iv) ……….. प्रदर्शनीं पश्यन्ति।
(क) जनाः
(ख) जनैः
(ग) जनः
(घ) जनान्।

Answer

Answer: (क) जनाः

We think the shed NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar वाच्यपरिवर्तनम् with Answers Pdf free download will benefit you to the fullest. For any queries regarding CBSE Class 10 Sanskrit वाच्यपरिवर्तनम् MCQs Multiple Choice Questions with Answers, share with us via the below comment box and we’ll reply back to you at the earliest possible.

वाच्यपरिवर्तनम् MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit Read More »

अव्ययाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit

MCQ Questions / Prasanna

Students who are searching for NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अव्ययाः with Answers Pdf free download can refer to this page thoroughly. Because here we have compiled a list of MCQ Questions for Class 10 Sanskrit with Answers. So, Plan your Exam Preparation accordingly with the अव्ययाः Class 10 MCQs Questions with Answers PDF. Also, you can practice and test your subject knowledge by solving these अव्ययाः objective questions.

MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अव्ययाः with Answers

प्रदत्तेषु उत्तरेषु यत् उत्तरम् शुद्धम् अस्ति तत् विकल्पात् चीयताम्। (दिए गए उत्तरों में से जो उत्तर शुद्ध है उसे विकल्प से चुनिए।)
Choose the appropriate answer from the options given below.

Question 1.
अहं पश्यामि यद् वृद्धाः तु ……………. चलन्ति।
(क) शनैः
(ख) शीघ्रम्
(ग) नीचैः
(घ) नूनम्।

Answer

Answer: (क) शनैः

Question 2.
त्वं ……………….. कुक्कुरो भव।।
(क) सदा
(ख) पुनः
(ग) कदापि
(घ) अपि।

Answer

Answer: (घ) अपि।

Question 3.
तत्र वृक्षेषु वानराः ……………. कूर्दन्ति।
(क) इतस्ततः
(ख) सर्वत्र
(ग) इत्यत्र
(घ) इदानीम्।

Answer

Answer: (क) इतस्ततः

Question 4.
मूर्खाः जनाः संसारे ………….. जल्पन्ति।
(क) एव
(ख) बहुधा
(ग) अपि
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (घ) वृथा।

Question 5.
पश्य, …………….. मयूराः अपि नृत्यन्ति परं तत्र शुकाः वदन्ति।
(क) कदा
(ख) अत्र
(ग) तदा
(घ) यथा।

Answer

Answer: (ख) अत्र

Question 6.
वृक्ष शाखासु कोकिला: ……………. मधुरं गायन्ति
(क) अपि
(ख) नैव
(ग) ह्यः
(घ) एव।

Answer

Answer: (क) अपि

Question 7.
……………. गृहं गच्छावः श्वः पुनः आगमिष्यावः।
(क) ह्यः
(ख) श्वः
(ग) अधुना
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (ग) अधुना

Question 8.
यत्र कमलानि …………….. भ्रमराः।
(क) तत्र
(ख) यत्र-तत्र
(ग) अत्र-तत्र
(घ) यथा।

Answer

Answer: (क) तत्र

Question 9.
यथा राजा …………… प्रजा।
(क) यथा-तथा
(ख) तथा
(ग) तथा-यथा
(घ) यत्र।

Answer

Answer: (ख) तथा

Question 10.
अहं …………….. तत्र गमिष्यामि।
(क) कदा
(ख) अपि
(ग) ह्यः
(घ) पुरा।

Answer

Answer: (ख) अपि

Question 11.
अहं ……………. तत्र न अगच्छम्।
(क) श्वः
(ख) अधुना
(ग) इव
(घ) सहसा।

Answer

Answer: (ख) अधुना

Question 12.
ते ………… एव अत्रागमिष्यन्ति।
(क) अधुना
(ख) ह्यः
(ग) श्वः
(घ) नूनम्।

Answer

Answer: (घ) नूनम्।

Question 13.
…………… एकं विशालं भवनम् अस्ति।
(क) तत्र
(ख) उपरि
(ग) नीचैः
(घ) अत्र-तत्र।

Answer

Answer: (क) तत्र

Question 14.
…………….. एक: जलाशयः आसीत्
(क) उपरि
(ख) नीचैः
(ग) अत्र
(घ) पुरा।

Answer

Answer: (घ) पुरा।

Question 15.
त्वम् ……………. पठ।
(क) अपि
(ख) तदा
(ग) न
(घ) नूनम्।

Answer

Answer: (क) अपि

Question 16.
छात्राः …………. किं करिष्यन्ति?
(क) ह्यः
(ख) सहसा
(ग) इदानीम्
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (ग) इदानीम्

Question 17.
……………… अशोक: नाम महान् सम्राट् आसीत्।
(क) पुरा
(ख) अधुना
(ग) तदा
(घ) कदा।

Answer

Answer: (क) पुरा

Question 18.
………….. ईश्वरभक्ताः तादृशाः न सन्ति।
(क) ह्यः
(ख) अधुना
(ग) श्वः
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (ख) अधुना

Question 19.
…………… वर्षा भवति तथा एव कृषकाः मोदन्ते।
(क) प्रातः
(ख) यदा
(ग) सदा
(घ) यथा।

Answer

Answer: (घ) यथा।

Question 20.
यथा देश: ………… वेशः।
(क) तदा
(ख) यदा
(ग) तथा
(घ) तत्र।

Answer

Answer: (ग) तथा

Question 21.
ते पर्वतात्। ……………. न सन्ति।
(क) उपरि
(ख) तत्र
(ग) अधः
(घ) उच्चैः।

Answer

Answer: (घ) उच्चैः।

Question 22.
विद्यालयस्य छात्राः कथम् ……………. धावन्ति?
(क) यथा-तथा
(ख) विना
(ग) इतस्ततः
(घ) अपि।

Answer

Answer: (ग) इतस्ततः

Question 23.
दुष्टाः ……………. एव जल्पन्ति।
(क) वृथा
(ख) इतस्ततः
(ग) तत्र
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (क) वृथा

Question 24.
त्वमपि रामम् ………….. भव।
(क) अधुना
(ख) सहसा
(ग) पुरा
(घ) इव।

Answer

Answer: (घ) इव।

Question 25.
वृद्धा ………….. स्वकार्याणि करोति।
(क) नूनम्
(ख) शनैः
(ग) एव
(घ) इदानीम्।

Answer

Answer: (ख) शनैः

Question 26.
संस्कारात्। …………… जनः द्विज उच्यते।
(क) एव
(ख) अपि
(ग) इव
(घ) अत्र-तत्र।

Answer

Answer: (क) एव

Question 27.
चन्द्रगुप्तः सम्राट् चाणक्यं ……………. किमपि न अकरोत्
(क) पुरा
(ख) विना
(ग) इतस्ततः
(घ) सहसा।

Answer

Answer: (ख) विना

Question 28.
वेदमन्त्राणाम् उच्चारणम् ………….. कर्तव्यम्।
(क) इव
(ख) अपि
(ग) एव
(घ) उच्चैः।

Answer

Answer: (घ) उच्चैः।

Question 29.
यथा पिता पुत्रोऽपि ………….. एव दृश्यते।
(क) तदा
(ख) इतस्ततः
(ग) तथा
(घ) इदानीम्।

Answer

Answer: (ग) तथा

Question 30.
……………. त्वम् स्वकार्यं कुरु।
(क) विना
(ख) इदानीम्
(ग) वृथा
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (ख) इदानीम्

Question 31.
इदं कार्यं त्वया ……………… कर्तव्यम्।
(क) एव
(ख) विना
(ग) नूनम्
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (क) एव

Question 32.
अभिमन्युः तदा ………….. अवदत्।
(क) एव
(ख) कथम्
(ग) इव
(घ) अधुना।

Answer

Answer: (क) एव

Question 33.
दुष्टैः सह समयं ………… न करणीयम् ।
(क) विना
(ख) अधुना
(ग) सहसा
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (घ) वृथा।

Question 34.
अहम् ………….. तव स्वामी अतः ममाज्ञा पालनीया।
(क) अपि
(ख) सहसा
(ग) एव
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (ग) एव

Question 35.
चिकित्सालये ……….. न वक्तव्यम्।
(क) उच्चैः
(ख) वृथा
(ग) एव
(घ) सम्प्रति।

Answer

Answer: (क) उच्चैः

Question 36.
मम मातामही …………… वृद्धा अस्ति।
(क) शनैः।
(ख) अपि
(ग) उच्चैः
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (ख) अपि

Question 37.
दुष्टानां जन्म …………. वृथा भवति।
(क) एव
(ख) शनैः
(ग) इव
(घ) सहसा।

Answer

Answer: (क) एव

Question 38.
…………… मया पित्राज्ञा पालनीया।
(क) इदानीम्
(ख) पुरा।
(ग) यथा
(घ) तत्र।

Answer

Answer: (क) इदानीम्

Question 39.
जगति ……………… पितरौ कुरुतः ………….. एव सन्ततयः कुर्वन्ति।
(क) यथा-तथा
(ख) अत्र-तत्र
(ग) कुत्र-यत्र
(घ) कुतः-ततः।

Answer

Answer: (क) यथा-तथा

Question 40.
………….. विदधीत न क्रियाम्।
(क) वृथा
(ख) सहसा
(ग) इतस्ततः
(घ) पुरा।

Answer

Answer: (ख) सहसा

Question 41.
जीवः जीवस्य ……….. भोजनं भवति।
(क) एव
(ख) विना
(ग) अपि
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (क) एव

Question 42.
छात्राणां कृते …………. कार्यं नोचितम्।
(क) उच्चैः
(ख) शनैः
(ग) अधुना
(घ) सहसा।

Answer

Answer: (ख) शनैः

Question 43.
सर्वे जीवाः मिलित्वा ……….. मोदन्ते।
(क) इदानीम्
(ख) पुरा
(ग) शनैः
(घ) उच्चैः।

Answer

Answer: (क) इदानीम्

Question 44.
छात्राः सम्प्रति ………… कथं भ्रमन्ति?
(क) अधुना
(ख) इतस्ततः
(ग) पुरा
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (ख) इतस्ततः

Question 45.
द्वारपाल: ………… अपि तत्र तिष्ठति।
(क) अधुना
(ख) नीचैः
(ग) शनैः
(घ) उच्चैः।

Answer

Answer: (क) अधुना

Question 46.
ईश्वरेण दत्तम् इदं जीवन ……….. न कर्तव्यम्।
(क) शनैः
(ख) उच्चैः
(ग) नूनम्
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (घ) वृथा।

Question 47.
अलङ्कारैः विभूषितः ……………. गुणहीन: न शोभते।
(क) अपि
(ख) एवम्
(ग) पुरा
(घ) एव।

Answer

Answer: (क) अपि

Question 48.
…………. तुभ्यं रोचते त्वं तथैव कुरु।
(क) तत्र
(ख) अत्र
(ग) यथा
(घ) परम्।

Answer

Answer: (ग) यथा

Question 49.
जनानां समृद्धिः …………… संवर्धिता वर्तते।
(क) अधुना.
(ख) ह्यः
(ग) पुरा
(घ) इव।

Answer

Answer: (क) अधुना.

Question 50.
यात्रायां ………… कोलाहलं न कर्तव्यम्।
(क) सहसा
(ख) वृथा
(ग) इव
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (ख) वृथा

Question 51.
………… भारतम् अतीव समृद्धम् आसीत्।
(क) अधुना
(ख) इतस्ततः
(ग) पुरा
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (ग) पुरा

Question 52.
वर्तमानकाले ………… सर्वत्र विलासिता एव दृश्यते।
(क) यथा-तथा
(ख) सम्प्रति
(ग) अत्र-तत्र
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (ग) अत्र-तत्र

Question 53.
त्वम् ………….. बन्धुः च सखा त्वमेव।
(क) एव
(ख) अपि
(ग) नूनम्
(घ) सहसा।

Answer

Answer: (क) एव

Question 54.
धनाभावे रोदनं ……………. भवति।
(क) वृथा
(ख) एव
(ग) नूनम्
(घ) इतस्ततः।

Answer

Answer: (क) वृथा

Question 55.
शनैः कन्थाः …………… पन्थाः शनैः पर्वत लङ्घनम्।
(क) अधुना
(ख) उच्चैः
(ग) विना
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (घ) शनैः।

Question 56.
दैत्यानाम्। ………….. पर्वताः दूरतः एव भयातुरम् कुर्वन्ति।
(क) शनैः
(ख) सहसा
(ग) इव
(घ) इदानीम्।

Answer

Answer: (ग) इव

Question 57.
मधुरा दिव्या वाणी ………….. गीर्वाण कथ्यते।
(क) एव
(ख) नूनम्
(ग) पुरा
(घ) इव।

Answer

Answer: (क) एव

Question 58.
भारतभूमिः ………….. दर्शनीया अस्ति।
(क) सम्प्रति
(ख) इतस्ततः
(ग) नूनम्
(घ) विना।

Answer

Answer: (ग) नूनम्

Question 59.
……………. कृतं कार्यं नूनं कष्टकरं भवति।
(क) शनैः
(ख) सहसा
(ग) इव
(घ) पुरा।

Answer

Answer: (ख) सहसा

Question 60.
श्रीरामम् उपेत्य भरतः …………. अवदत्।
(क) अपि
(ख) वृथा
(ग) उच्चैः
(घ) इदानीम्।

Answer

Answer: (ग) उच्चैः

Question 61.
लङ्लकारस्य प्रयोगः भूतकाले …………. भवति।
(क) अधुना
(ख) विना
(ग) एव
(घ) अपि।

Answer

Answer: (ग) एव

Question 62.
श्रीरामः यथा आदर्शपुत्रः आसीत् ………… एव आदर्शपिता अपि।
(क) तत्र
(ख) तथा
(ग) यत्र
(घ) सहसा।

Answer

Answer: (ख) तथा

Question 63.
संसारे सूर्यः …………….. जीवनाधारः वर्तते।
(क) अधुना
(ख) एव
(ग) पुरा
(घ) अपि।

Answer

Answer: (ख) एव

Question 64.
…………….. सूर्यः जगत् प्रकाशयति …………… चन्द्रः अपि।
(क) अत्र-तत्र
(ख) यथा-तथा
(ग) यत्र-तत्र
(घ) इत:-ततः।

Answer

Answer: (ख) यथा-तथा

Question 65.
त्वया ……………. कोलाहलं परित्यज्य सुप्तव्यम्।
(क) अधुना
(ख) शनैः
(ग) उच्चैः
(घ) सहसा।

Answer

Answer: (क) अधुना

Question 66.
प्राणं …………….. कथं जीवनम्?
(क) शनैः
(ख) विना
(ग) इदानीम्
(घ) वृथा।

Answer

Answer: (ख) विना

Question 67.
क्रीडाङ्गणे ………………. रामः तु तत्र कृष्ण: वर्तेते।
(क) तथा
(ख) यथा
(ग) यथा-तथा
(घ) यत्र।

Answer

Answer: (घ) यत्र।

Question 68.
स्वर्णशलाकाम् …………….. “तत् विभाति।
(क) इव
(ख) पुरा
(ग) इदानीम्
(घ) नूनम्।

Answer

Answer: (क) इव

Question 69.
रात्रौ कुक्कुराः …………… भाषन्ते।
(क) पुरा
(ख) इतस्ततः
(ग) इदानीम्
(घ) विना।

Answer

Answer: (ख) इतस्ततः

Question 70.
……………….. कलियुगस्य सप्तविंशतितमा चतुर्युगी वर्तते।
(क) पुरा
(ख) यथा
(ग) तथा
(घ) इदानीम्।

Answer

Answer: (घ) इदानीम्।

Question 71.
वर्षायां मेघाः ……………. गर्जन्ति।
(क) नीचैः
(ख) उच्चैः
(ग) अधुना
(घ) इव।

Answer

Answer: (ख) उच्चैः

Question 72.
अर्जुनेन सह कृष्णः ………….. आसीत्।
(क) अपि
(ख) नूनम्
(ग) वृथा
(घ) विना।

Answer

Answer: (क) अपि

Question 73.
परीक्षाकाले ………….. शीतः भविष्यति एव।
(क) अधुना
(ख) इतस्ततः
(ग) अपि
(घ) इव।

Answer

Answer: (ग) अपि

Question 74.
रात्रौ तु चन्द्रः वर्तते …………….. न।
(क) एव
(ख) नूनम्
(ग) इदानीम्
(घ) सम्प्रति।

Answer

Answer: (ग) इदानीम्

Question 75.
त्वाम् ………….. को उद्धरिष्यति माम्?
(क) एव
(ख) विना
(ग) इतस्ततः
(घ) पुरा।

Answer

Answer: (ख) विना

Question 76.
प्रातः उद्याने …………. न चलितव्यम्।
(क) उच्चैः
(ख) नूनम्
(ग) शनैः
(घ) इदानीम्।

Answer

Answer: (ग) शनैः

Question 77.
धरायाम् ……………… सर्वे जीवाः संवसन्ति।
(क) अपि
(ख) एव
(ग) अत्र-तत्र
(घ) इदानीम्।

Answer

Answer: (ख) एव

Question 78.
सहसा उत्थाय भीमः ………….. अवदत्।
(क) शनैः
(ख) एव
(ग) उच्चैः
(घ) विना।

Answer

Answer: (ग) उच्चैः

Question 79.
केनचिदपि समय …………… न कर्तव्यम्।
(क) नूनम्
(ख) वृथा
(ग) विना
(घ) सहसा।

Answer

Answer: (ख) वृथा

Question 80.
ईश! ……………. त्वमेव मम पिता वर्तसे।
(क) वृथा
(ख) पुरा
(ग) अपि
(घ) नूनम्।

Answer

Answer: (घ) नूनम्।

Question 81.
………………… वृथा भ्रमतां छात्राणां संस्काराः हसन्ति।
(क) इतस्ततः
(ख) नूनम्
(ग) सहसा
(घ) शनैः।

Answer

Answer: (क) इतस्ततः

Question 82.
……………. देवासुर-संग्रामोऽभवत्।
(क) सम्प्रति
(ख) इदानीम्
(ग) पुरा
(घ) अधुना।

Answer

Answer: (ग) पुरा

Question 83.
……………. जनाः परिश्रमेण कार्यं करिष्यन्ति तावत् सुखानि प्राप्स्यन्ति।
(क) यावत्
(ख) तावत्
(ग) इदीनीम्
(घ) अधुना।

Answer

Answer: (क) यावत्

Question 84.
यावत् जगति सदाचारः आचरिष्यति ………….. संसारे आनन्दं भविष्यति।
(क) एव
(ख) पुरा
(ग) तावत्
(घ) अधुना।

Answer

Answer: (ग) तावत्

मञ्जूषायां प्रदत्तैः अव्ययैः सहायतया वाक्यानां रिक्तस्थानानि पूरयत। (मञ्जूषा में दिए गए अव्ययों की सहायता से वाक्यों के रिक्त स्थानों की पूर्ति कीजिए।)
Fill in the blanks with the help of indeclinables given in the box.

Question 1.
(क) तस्याः मुखम् चन्द्रम् इव …………… न प्रतीयते।
(ख) ……………. रामकथा समाप्यते।
(ग) रामः श्याम: च ……………. पठतः?
(घ) ………….. कः तिष्ठति?
(ङ) वृथा ………….. वद।
मञ्जूषा- बहिः, मा, कुत्र, कदापि, इति।

Answer

Answer:
(क) कदापि
(ख) इति
(ग) कुत्र
(घ) बहिः
(ङ) मा।

Question 2.
(क) त्वम् ………… तेन सह गच्छ।
(ख) तस्य मुखम् कमलम् इव …………….. नास्ति।
(ग) त्वम् दिल्लीनगरम् ……………… गमिष्यसि?
(घ) यत् वस्तु लाभदायकम् …………….. तत् एव आनय।
(ङ) अहम् …………….. पठिष्यामि।
मञ्जूषा- सम्प्रति, इति, कदा, कदापि, श्वः।

Answer

Answer:
(क) सम्प्रति
(ख) कदापि
(ग) कदा
(घ) इति
(ङ) श्वः

Question 3.
(क) सः …………….. एव अत्र आगच्छत्।
(ख) …………… अहम् आगमिष्यामि तावत् त्वम् अत्र उपविश।
(ग) अहम् तु पठामि परं त्वम् …………….. न पठसि?
(घ) श्यामः अवदत् …………… त्वं यत् पश्यसि तत् एव वद।
(ङ) त्वम् …………… पठिष्यसि?
मञ्जूषा- किमर्थम्, यावत्, कुतः, ह्यः, यत्, कदा।

Answer

Answer:
(क) ह्यः
(ख) यावत्
(ग) किमर्थम्
(घ) यत्
(ङ) कदा।

Question 4.
(क) कुम्भं करोति …………… कुम्भकारः।
(ख) असत्यं ……………..
(ग) त्वया ………………. आयातः?
(घ) अहम् …………. अगच्छम्? इति न जानामि।
(ङ) ………… अहम् लिखामि तावत् त्वम् पठ।
मञ्जूषा- मा, यावत्, कदा, कुतः, इति।

Answer

Answer:
(क) इति
(ख) मा
(ग) कदा
(घ) कुतः
(ङ) यावत्।

Question 5.
(क) सः आत्मानम् रामः …………… मानयति।
(ख) एषः सिंहः …………… आगच्छत्?
(ग) विद्यालयात् ………….. मा गच्छ।
(घ) ……….. त्वम् कुत्र आसी:?
(ङ) ………….. इतस्ततः भ्रमणं मा कुरु।
मञ्जूषा- इति, सम्प्रति, कुतः, बहिः, ह्यः।

Answer

Answer:
(क) इति
(ख) कुतः
(ग) बहिः
(घ) ह्यः
(ङ) सम्प्रति।

Question 6.
(क) अहम् …………… विद्यालयं न आगमिष्यामि।
(ख) ………….. अवकाशः भविष्यति।
(ग) मृषा ………….. वद।
(घ) धनात् विना ………….. सुखम्?
(ङ) त्वम् तत्र …………… गच्छसि?
मञ्जूषा- किमर्थम्, श्वः, कुत, मा, श्वः।।

Answer

Answer:
(क) श्वः
(ख) श्वः
(ग) मा
(घ) कुतः
(ङ) किमर्थम्।

Question 7.
(क) सः ……………. आगमिष्यति।
(ख) त्वं …………. मृषा मा वद।
(ग) ग्रामात् …………….. देवालयः अस्ति।
(घ) त्वम् असत्यं …………. वद।
(ङ) ………… मम अध्यापक: न अपाठयत्।
मञ्जूषा- श्वः, कदापि, ह्यः, मा, बहिः।

Answer

Answer:
(क) श्वः
(ख) कदापि
(ग) बहिः
(घ) मा
(ङ) ह्यः।

Question 8.
(क) विद्यालये …………… वनमहोत्सवः मान्यते।
(ख) छात्रैः गृहेभ्यः ……………. एकः पादपः आनीतः।
(ग) छात्रैः आनीतेषु पादपेषु फलिनः वृक्षाः विद्यालयात् …………. रोपणीयाः।
(घ) ………….. वृक्षाः सन्ति तत्र दुर्दिवसा: …………….?
(ङ) एतेषु वृक्षेषु फलानि ………… न आगमिष्यन्ति।
मञ्जूषा- यदा-कदा, कदापि, ह्यः, यत्र-कुत्र, बहिः।।

Answer

Answer:
(क) कदा
(ख) ह्यः
(ग) बहिः
(घ) यत्र-कुत्र
(ङ) कदापि।

Question 9.
(क) …………. मम मातुलः काश्मीरात् आगमिष्यति।
(ख) असत्यं …………. वद।
(ग) …………. स्थास्यन्ति गिरयः तावत् रामायणी कथा प्रचरिष्यति।
(घ) कच्छप: ………… न धावति।
(ङ) अस्माकं जीवन ………….. वर्तते?
मञ्जूषा- यावत्, श्वः, मा, कदापि, किमर्थम्।

Answer

Answer:
(क) श्वः
(ख) मा
(ग) यावत्
(घ) कदापि
(ङ) किमर्थम्।

Question 10.
(क) त्वम् एवं …………. वद।
(ख) सः ………… असत्यं न अवदत्।
(ग)……….. शीतकालो वर्तते।
(घ) ………….. मम परीक्षा भविष्यति।
(ङ) सः ……………. पठति इति न ज्ञायते।
मञ्जूषा- कदापि, कदा, श्वः मा, सम्प्रति।

Answer

Answer:
(क) मा
(ख) कदापि
(ग) सम्प्रति
(घ) श्वः
(ङ) कदा।

Question 11.
ते जनाः (i) …………. धन्याः ये (ii) …………… निरुत्साहिताः न भवन्ति। ते (iii) …………… न धन्याः, ये (iv) ……………… सत्यं वदन्ति। ते (v) ……….. गच्छन्ति, साफल्यम् प्राप्नुवन्ति। ते सदैव चिन्तयन्ति इति कार्यं विना तु जीवनम् एव व्यर्थम्।
मञ्जूषा- यत्र-कुत्र, सम्प्रति, कदापि, यदा-कदा, कदापि।

Answer

Answer:
(i) सम्प्रति
(ii) कदापि
(iii) कदापि
(iv) यदा-कदा
(v) यत्र-कुत्र।

Question 12.
(i) ……… वयं जन्तुशालां द्रष्टुं नन्दन काननवनम् अगच्छाम। तत्र वयं अनेकान् जन्तून् अपश्याम। सर्वे पशवः (ii) ……….. भ्रमन्ति स्म। सिंहाः (iii) ………… नासन्। मयूराः अपि (iv) …………. अनृत्यत्। वस्तुतः मयूरं विना (v) …………. जन्तुशालायाः शोभा? अग्रिमे मासे वयम् पुन: गमिष्यामः।
मञ्जूषा- ह्यः, यत्र-कुत्र, बहिः, दा-कदा, कुतः।

Answer

Answer:
(i) ह्यः
(ii) यत्र-कुत्र
(iii) बहिः
(iv) यदा-कदा
(v) कुतः।

Question 13.
(क) …………. कथा श्रूयते तावत् मा गच्छ।
(ख) ………… एव अहं वार्तालापं करोमि।
(ग) ………… सा न चलति।
(घ) मेघाः …………. गर्जन्ति।
(ङ) सः ……….. अस्मत् स्थानात् गतः।
मञ्जूषा- यदा-कदा, कदा, यावत्, सम्प्रति, यत्र-कुत्र।

Answer

Answer:
(क) यावत
(ख) यदा-कदा
(ग) सम्प्रति
(घ) यत्र-कुत्र
(ङ) कदा।

Question 14.
(क) त्वं ……………. विद्यालयं गच्छसि?
(ख) …………….. अध्यापकः पाठयति।
(ग) विद्याध्ययनं ……….. तपः कुर्यात्।
(घ) …………. विद्या पठ्यते तावत् छात्राः तपन्ति।
(ङ) ………… जीवनं सुखमयं भवति।
मञ्जूषा- कदा, इति, यावत्, सम्प्रति, यावत्।

Answer

Answer:
(क) कदा
(ख) सम्प्रति
(ग) यावत्
(घ) यावत्
(ङ) इति।

तालिकाप्रदत्तपदानि संयोज्य षट्वाक्यानि रचयत। (तालिका में दिए गए पदों को जोड़कर छह वाक्य बनाइए।)
Frame six sentences with the help of the words given in the table.

Answer

Answer:
अव्ययाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit 2

Answer

Answer:
अव्ययाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit 4

Answer

Answer:
अव्ययाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit 6

Answer

Answer:
अव्ययाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit 8

Answer

Answer:
अव्ययाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit 10

We think the shed NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar अव्ययाः with Answers Pdf free download will benefit you to the fullest. For any queries regarding CBSE Class 10 Sanskrit अव्ययाः MCQs Multiple Choice Questions with Answers, share with us via the below comment box and we’ll reply back to you at the earliest possible.

अव्ययाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit Read More »

समासाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit

MCQ Questions / Prasanna

Students who are searching for NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar समासाः with Answers Pdf free download can refer to this page thoroughly. Because here we have compiled a list of MCQ Questions for Class 10 Sanskrit with Answers. So, Plan your Exam Preparation accordingly with the समासाः Class 10 MCQs Questions with Answers PDF. Also, you can practice and test your subject knowledge by solving these समासाः objective questions.

MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar समासाः with Answers

स्थूलपदानां विकल्पेषु प्रदत्तेषु उत्तरेषु यत् उत्तरम् शुद्धम् अस्ति तत् चीयताम्। (मोटे छपे शब्दों के विकल्पों में दिए गए उत्तरों में से जो उत्तर शुद्ध है उसे चुनिए।)
Choose the appropriate answer from the options given below.

Question 1.
सिंहात् भयम् नास्ति।
(क) सिंहभयम्
(ख) सिंहभयः
(ग) सिंहाभयः
(घ) सिंहः भयः।

Answer

Answer: (क) सिंहभयम्

Question 2.
सरस्वती सर्वदा अस्ति।
(क) सर्वं ददाति इति
(ख) सर्वं ददाति या सा
(ग) सर्वं दहति या सा
(घ) सर्वस्य ददाति इति।

Answer

Answer: (क) सर्वं ददाति इति

Question 3.
सः शास्त्रपारङ्गतः अस्ति।
(क) शास्त्रेषु पारङ्गतः
(ख) शास्त्राणाम् पारङ्गतः
(ग) शास्त्रात् पारङ्गतः।
(घ) शास्त्राणी पारङ्गतः

Answer

Answer: (क) शास्त्रेषु पारङ्गतः

Question 4.
माता शिशोः मुखम् कमलम् इव दृष्ट्वा हृष्यति।।
(क) मुखकमल:
(ख) मुखकमलम्
(ग) मुखकमला
(घ)मुखकमलाः।

Answer

Answer: (ख) मुखकमलम्

Question 5.
‘शरीरस्य विमोक्षणम्’ अस्य कृते एकम् पदम् लिखत।
(क) शरीरविमोक्षणम्
(ख) शरीरोविमोक्षणम्
(ग) शरीरस्यविमोक्षणम्
(घ) शरीरस्विमोक्षणम्।

Answer

Answer: (क) शरीरविमोक्षणम्

Question 6.
नास्ति त्यागसमम् सुखम्।।
(क) त्यागेन समम्
(ख) त्यागात् समम्
(ग) त्यागं समम्
(घ) त्यागस्य समम्।

Answer

Answer: (क) त्यागेन समम्

Question 7.
अकातरः कः?
(क) न कातरः
(ख) अनकातरः
(ग) कातरेण सहितम्
(घ) कातरात् रहितः।

Answer

Answer: (क) न कातरः

Question 8.
राजपुत्राः वानरयूथं पुष्टिं नयन्ति स्म।
(क) वानरस्य यूथम्
(ख) वानराय यूथम्
(ग) वानराणाम् यूथम्
(घ) वानरेण यूथम्।

Answer

Answer: (ग) वानराणाम् यूथम्

स्थूलपदेषु समासम् अथवा विग्रहं विकल्पेभ्यः चित्त्वा उत्तरपुस्तिकायाम् लिखत। (स्थूल पदों में समास अथवा समास विग्रह विकल्पों से चुनकर उत्तरपुस्तिका में लिखिए।)
Join or disjoin compounds in the underline words choose the appropriate answer from the options given below and write in the answer sheet.

Question 1.
प्र० शिष्याय उपादेयं किम्?
उ० गुरुवचनम्।
(क) गुरौ वचनम्
(ख) गुरौः वचनम्
(ग) गुरुम् वचनम्
(घ) गुरोः वचनम्।

Answer

Answer: (घ) गुरोः वचनम्।

Question 2.
प्र० युष्माकं विद्यालये किम् अस्ति?
उ० महोत्सवः।
(क) महा उत्सवः
(ख) महान् उत्सवः
(ग) महत् उत्सवः
(घ) महत् उत्सवं तत्।

Answer

Answer: (ख) महान् उत्सवः

Question 3.
तस्याः सुतौ, लवकुशौ महर्षिणा वाल्मीकिना पालितौ-पोषितौ च।
(क) महर्षिना वाल्मीकि
(ख) महर्षि वाल्मीकिना
(ग) महर्षि वाल्मीकिः
(घ) महर्षि वाल्मीकिम्।

Answer

Answer: (ख) महर्षि वाल्मीकिना

Question 4.
तस्य वक्रदेहम् दृष्ट्वा सर्वे पण्डिताः अहसन्।
(क) वक्रं देहम्
(ख) वक्रः देहम्।
(ग) वक्रस्य देहम्
(घ) वक्रम् देहम् तस्य।

Answer

Answer: (क) वक्रं देहम्

Question 5.
युधिष्ठिरः पाण्डवानाम् अग्रजः आसीत्।
(क) पाण्डवाग्रजः
(ख) पाण्डवग्रजः
(ग) पाण्डवाअग्रजः
(घ) पाण्डवअग्रजः।

Answer

Answer: (क) पाण्डवाग्रजः

Question 6.
जनाः देशस्य भक्तान् पूजयन्ति।
(क) देशभक्तान्
(ख) देशभक्तान्
(ग) देशभक्तान्
(घ) देशभक्ताः तान्।

Answer

Answer: (क) देशभक्तान्

Question 7.
कूपम् प्राप्तः काकः जलम् अलभत।
(क) कूपप्राप्तः
(ख) कूप्प्राप्तः
(ग) कूपप्राप्ताः
(घ) कूपप्राप्तम्।

Answer

Answer: (क) कूपप्राप्तः

Question 8.
स नरः श्रेष्ठः यः शरणम् आश्रितस्य पालनं करोति।
(क) शरणाश्रितः
(ख) शरणाश्रितस्य
(ग) शरणाश्रितम्
(घ) शरणाश्रिता।

Answer

Answer: (ख) शरणाश्रितस्य

Question 9.
अष्टावक्र: अष्टौ अङ्गवक्रः आसीत्।
(क) अङ्गम् वक्रः
(ख) अङ्गात् वक्रः
(ग) अङ्गः वक्रः
(घ) अङ्गेभ्यः वक्रः।

Answer

Answer: (ग) अङ्गः वक्रः

Question 10.
पञ्चवटी इति स्थाने वने रामः लक्ष्मणेन सीतया च सह अवसत्।
(क) पञ्चानाम् वटानाम् समाहारः
(ख) पञ्चानाम् वटानाम् गुच्छम्
(ग) पञ्चानि वटानि समूहः
(घ) पञ्चभ्यः वृक्षेभ्यः समूहः।

Answer

Answer: (क) पञ्चानाम् वटानाम् समाहारः

Question 11.
अहं भवतः शरणम् आगता अस्मि।
(क) शरणागतः
(ख) शरणागता।
(ग) शरणागतम्
(घ) शरणागते।

Answer

Answer: (ख) शरणागता।

Question 12.
वीरजननी त्वं शोचितुं न अर्हसि।
(क) वीराणाम् जननी
(ख) वीरः जननी
(ग) वीरा जननी
(घ) वीरेण जननी।

Answer

Answer: (ख) वीरः जननी

Question 13.
मधुरवचनं विना भाषणं व्यर्थम् एव अस्ति।
(क) मधुरं वचनं
(ख) मधुरं वचनः
(ग) मधुरः वचनं
(घ) मधुरा वचनं।

Answer

Answer: (ख) मधुरं वचनः

Question 14.
बालकः पीतम् अम्बरम् स्मरति।
(क) पीतम्बरम्
(ख) पिताम्बरम्
(ग) पीताम्बरम्
(घ) पीताम्बरः।

Answer

Answer: (ग) पीताम्बरम्

Question 15.
कः शास्त्रपारङ्गतः आसीत्?
(क) शास्त्रात् पारङ्गतः
(ख) शास्त्राय पारङ्गतः
(ग) शास्त्रेषु पारङ्गतः
(घ) शास्त्रेभ्यः पारङ्गतः।

Answer

Answer: (ग) शास्त्रेषु पारङ्गतः

Question 16.
राजा अपि नीलोत्पलम् इव चक्षुः उत्पाट्य याचकाय समर्पितवान्।
(क) नीलम्च उत्पलम्च
(ख) नीलम् उत्पलम्
(ग) नीलः उत्पलः, तम्
(घ) नीलानि उत्पलानि, तत्।

Answer

Answer: (ख) नीलम् उत्पलम्

Question 17.
अस्माकं क्षेत्रे सुवर्णपूरितः कलश: विद्यते।
(क) सुवर्णेन पूरितः
(ख) सुवर्णम् पूरितः
(ग) सुवर्णात् पूरितः
(घ) सुवर्णस्य पूरितः।

Answer

Answer: (क) सुवर्णेन पूरितः

Question 18.
भारतीयमासानां नामानि नक्षत्रनामभिः सम्बद्धानि।
(क) भारतीयस्य मासानां
(ख) भारतीयानां मासानां
(ग) भारतीयाय मासानां
(घ) भारतीये मासानां।

Answer

Answer: (ख) भारतीयानां मासानां

Question 19.
युधिष्ठिरार्जुनौ रथारोहणं नाटयतः।
(क) रथस्य आरोहणं
(ख) रथे आरोहणं
(घ) रथाय आरोहण।

Answer

Answer: (ख) रथे आरोहणं

Question 20.
ज्ञानवृद्धः पूज्यः भवति।
(क) ज्ञाने वृद्धः
(ख) ज्ञानस्य वृद्धः
(ग) ज्ञानात् वृद्धः
(घ) ज्ञानम् वृद्धः।

Answer

Answer: (क) ज्ञाने वृद्धः

Question 21.
मदोद्धताः कपयः यूथपतिं प्रहस्य अवदन्।
(क) मदात् उद्धताः
(ख) मदेन उद्धताः
(ग) स्य उद्धताः
(घ) मदे उद्धताः।

Answer

Answer: (ख) मदेन उद्धताः

Question 22.
अन्धः अकार्यरतः भवति।।
(क) न कार्यरतः
(ख) अकार्ये रतः
(ग) अकार्यात् रतः
(घ) अकार्येण रतः।

Answer

Answer: (ख) अकार्ये रतः

Question 23.
अर्थिनां विरलसंख्यां दृष्ट्वा नृपोऽचिन्तयत्।
(क) विरला संख्यां
(ख) विरला संख्यां
(ग) विरलाः संख्याः
(घ) विरला संख्या।

Answer

Answer: (क) विरला संख्यां

Question 24.
मनः अभ्यासवशगं भवति।
(क) अभ्यासेन वशगं
(ख) अभ्यासात् वशं गच्छति
(ग) अभ्यासेन वशं गच्छति इति
(घ) अभ्यासम् वश्म् गच्छति इति।

Answer

Answer: (ग) अभ्यासेन वशं गच्छति इति

Question 25.
नरः बुद्धेः नाशात् प्रणश्यति।
(क) बुद्धिनाशात्
(ख) बुद्धिर्नाशात्
(ग) बुद्धिष्नाशात्
(घ) बुद्धिस्नाशात्।

Answer

Answer: (क) बुद्धिनाशात्

Question 26.
स्वगृहगतः प्रच्छन्नभाग्यः अचिन्तयत्।
(क) गृहः गतः
(ख) गृहे गतः
(ग) गृहेण गतः
(घ) गृहम् गतः।

Answer

Answer: (घ) गृहम् गतः।

Question 27.
जनाः प्रियस्य आगमनसङ्केतं मत्वा हृष्यन्ति।
(क) आगमनाय सङ्केतं
(ख) आगमनस्य सङ्केतं
(ग) आगमने सङ्केतं
(घ) आगमनेन सङ्केतं।

Answer

Answer: (ख) आगमनस्य सङ्केतं

Question 28.
मन्त्री वाक्पटुः भवेत्।
(क) वाके पटुः
(ख) वाकि पटुः
(ग) वाचि पटुः
(घ) वाच पटुः

Answer

Answer: (ग) वाचि पटुः

Question 1.
यथासमयं विद्यालयम् आगच्छ।
(क) समयेन अनतिक्रम्य
(ख) समयम् अनतिक्रम्य
(ग) समयः अनतिक्रम्य
(घ) समयस्य अनतिक्रम्य।

Answer

Answer: (ख) समयम् अनतिक्रम्य

Question 2.
मुनयः कन्दमूलफलानि खादन्ति।
(क) कन्दं च मूलं च फलं च
(ख) कन्दः च मूलः च फलः च
(ग) कन्दौ च मूलौ च फलौ च
(घ) कन्देन च मूलेन च फलेन च।

Answer

Answer: (क) कन्दं च मूलं च फलं च

Question 3.
रमा च सीता च पठतः।
(क) रमासीताः
(ख) रमासीतौ
(ग) रमासीते
(घ) रमासीता।

Answer

Answer: (ग) रमासीते

Question 4.
ग्रीष्मवसन्तशिशिराः ऋतवः उत्तरायणे भवन्ति।
(क) ग्रीष्मं च वसतं च शिशिरं च
(ख) ग्रीष्मः च वसन्तः च शिशिरः च
(ग) ग्रीष्माः च वसन्ताः च शिशिराः च
(घ) ग्रीष्मे च वसन्ते च शिशिरे च।

Answer

Answer: (ख) ग्रीष्मः च वसन्तः च शिशिरः च

Question 5.
अस्मिन् विद्यालये प्रत्येकम् छात्रः परिश्रमी अस्ति।
(क) एकम्-एकम्
(ख) एके-एके
(ग) एकस्मिन्-एकस्मिन्
(घ) एकः च एकः च।

Answer

Answer: (क) एकम्-एकम्

Question 1.
प्र०धर्मप्रदां वाचं कः त्यजति?
(क) मूढा बुद्धिः
(ख) मूढा बुद्धिः यः सः
(ग) मूढा बुद्धिः यस्य सः
(घ) मूढा बुद्धिः यस्याः सा।

Answer

Answer: (ग) मूढा बुद्धिः यस्य सः

Question 2.
प्र०क: लोके आदरं न लभते?
(क) विद्यया पराङ्मुखं यस्य सः
(ख) विद्यायाः पराङ्मुखः यस्य सः
(ग) विद्याम् पराङ्मुखं यस्य सः
(घ) विद्याम् पराङ्मुखः यः सः।

Answer

Answer: (क) विद्यया पराङ्मुखं यस्य सः

Question 3.
प्र०त्वं यथासमयं विद्यालयं गच्छसि।
(क) समयम् अनतिक्रम्य
(ख) समस्य समीपम्
(ग) समयेन सह
(घ) समयस्य अभावः।

Answer

Answer: (क) समयम् अनतिक्रम्य

Question 4.
नगरस्य समीपे एव सा वरयात्रा अतिष्ठत्।
(क) अनुनगरम्
(ख) यथानगरम्
(ग) सनगरम्
(घ) उपनगरम्।

Answer

Answer: (घ) उपनगरम्।

Question 5.
गुरोः समीपम् स्थित्वा जनकः ज्ञानं प्राप्तवान्।
(क) उपगुरु
(ख) उपगुरुः
(ग) अनुगुरु
(घ) अधिगुरु।

Answer

Answer: (क) उपगुरु

Question 6.
नीलकण्ठः शिवः हिमालये वसति।
(क) नीलः कण्ठः
(ख) नीलं कण्ठं सः
(ग) नीलं कण्ठं यस्य सः
(घ) नीलस्य कण्ठः।

Answer

Answer: (ग) नीलं कण्ठं यस्य सः

Question 7.
‘पीतानि अम्बराणि यस्य सः, तस्य’ देवस्य इदं मन्दिरम् अस्ति।
(क) पीताम्बरः तस्य
(ख) पीताम्बरस्य
(ग) पीताम्बर तस्य
(घ) पीताम्बरः।

Answer

Answer: (ख) पीताम्बरस्य

Question 8.
इदं स्थानं निर्मक्षिकम् अस्ति अतः अत्र रोगाः न वर्तन्ते।
(क) मक्षिकस्य अभावः
(ख) मक्षिके अभावः
(ग) मक्षिकायाः अभावः
(घ) मक्षिकाणाम् अभावः।

Answer

Answer: (घ) मक्षिकाणाम् अभावः।

Question 9.
एकदा लब्धा प्रतिष्ठा येन सः राजा विहाराय नगरम् अगच्छत्।
(क) लब्धप्रतिष्ठा
(ख) लब्धप्रतिष्ठः
(ग) लब्धप्रतिष्ठं
(घ) लब्धप्रतिष्ठ।

Answer

Answer: (ख) लब्धप्रतिष्ठः

Question 10.
सा विधिम् अनतिक्रम्य गणितं शिक्षते।
(क) यथाविधिम्
(ख) यथाविधिः
(ग) यथाविधी
(घ) यथाविधि।

Answer

Answer: (घ) यथाविधि।

Question 11.
मह्यम् दधिओदनं न रोचेते।
(क) दधिम् च ओदनं च
(ख) दधि च ओदनं च
(ग) दधिः च ओदनं च
(घ) दधिना च ओदनेन च।

Answer

Answer: (ग) दधिः च ओदनं च

Question 12.
विनयशीलः बुद्धः तथागतः कथ्यते।
(क) विनयम् शीलम् यस्य सः
(ख) विनय एव शील:
(ग) विनयस्य शीलः
(घ) विनयेन शीलः।

Answer

Answer: (क) विनयम् शीलम् यस्य सः

Question 13.
सः प्रतिदिनं दानं करोति स्म।
(क) दिनात् दिनात् इति
(ख) दिनेन दिनेन इति
(ग) दिनाय दिनाय इति
(घ) दिनम् दिनम् इति।

Answer

Answer: (घ) दिनम् दिनम् इति।

Question 14.
अहः च निशा च ईश्वरः ध्यातव्यः?
(क) अहोनिशा
(ख) अहर्निशा
(ग) अहर्निशम्
(घ) अहर्निशः।

Answer

Answer: (ग) अहर्निशम्

Question 15.
को भेदः पिकः च काकः च तयोः?
(क) पिककाकयोः
(ख) पिककाको
(ग) पिककाकम्
(घ) काकौ।

Answer

Answer: (क) पिककाकयोः

Question 16.
दुष्टा बुद्धिः यस्य सः सद्वचनानि तिरस्कृत्य ग्रामाभिमुखम् प्राचलत्।
(क) दुष्टबुद्धी
(ख) दुष्टबुद्धिः
(ग) दुष्टबुद्धि
(घ) दुष्टाबुद्धिः।

Answer

Answer: (ख) दुष्टबुद्धिः

Question 17.
अहम् अस्य सर्वं क्रियाकलापं पश्यामि।
(क) क्रिया कलापं च
(ख) क्रिया च कलापं च
(ग) क्रिया च कलापं च तयोः समाहारः
(घ) क्रियायाः कलापम्।

Answer

Answer: (ग) क्रिया च कलापं च तयोः समाहारः

Question 18.
अधुना मम माता च पिता च आगच्छतः।
(क) मातापितौ
(ख) मातापितरौ
(ग) मातपितरौ
(घ) मातपितः।

Answer

Answer: (ख) मातापितरौ

Question 19.
नीलकण्ठः शिवः हिमालये तपते।
(क) नीलः कण्ठः यस्यसः
(ख) नीलः कण्ठः
(ग) नीलम् कण्ठम् सः
(घ) नीलम् कण्ठः।

Answer

Answer: (ख) नीलः कण्ठः

Question 20.
भोजनसमये तो पाणी च पादौ च प्रक्षालयतः।
(क) पाणिपादौ
(ख) पाणीपादौ
(ग) पाणिपादम्
(घ) पाणिपादः।

Answer

Answer: (ग) पाणिपादम्

Question 21.
रामः च लक्ष्मणः च ऋषि-विश्वामित्रस्य शिष्यौ आस्ताम्।
(क) रामलक्ष्मणः
(ख) रामलक्ष्मणोः
(ग) रामलक्ष्मणम्
(घ) रामलक्ष्मणौ।

Answer

Answer: (घ) रामलक्ष्मणौ।

Question 22.
वृद्धान् उपसेवितुं शीलं यस्य सः राजा याचकाय द्वितीयमपि नेत्रं दत्तवान्।
(क) वृद्धोपसेवा
(ख) वृद्धोपसेवः
(ग) वृद्धोपसेवी।
(घ) वृद्धोपसेविन्।

Answer

Answer: (ग) वृद्धोपसेवी।

Question 23.
को गुरुः? अधिगततत्त्वः।।
(क) अधिगतः तत्त्वः
(ख) अधिगतम् तत्त्वम्, सः
(ग) अधिगतः तत्त्वः, सः
(घ) अधिगतम् तत्त्वम् येन सः।

Answer

Answer: (घ) अधिगतम् तत्त्वम् येन सः।

Question 24.
कौ पूज्यौ? मातापितरौ एव।
(क) माता च पिता च
(ख) मातृ च पितृ च
(ग) मातृ च पिता च
(घ) माता च पितृ च।

Answer

Answer: (क) माता च पिता च

Question 25.
सर्वेषामेव महत्त्वं विद्यते यथासमयम्।
(क) समयम् अनुसारम्
(ख) समयम् अतिक्रम्य
(ग) समयम् अनतिक्रम्य
(घ) समयस्य योग्यम्।

Answer

Answer: (ग) समयम् अनतिक्रम्य

Question 26.
सर्वेषामेव महत्त्वं विद्यते अनुदिनम्।।
(क) दिनस्य समीपम्
(ख) दिनस्य योग्यम्
(ग) दिनस्य पूर्वम्
(घ) दिनस्य अभावः।

Answer

Answer: (ख) दिनस्य योग्यम्

Question 27.
प्रत्येकम् अयनस्य अवधिः षण्मासाः।
(क) एकस्मात् इति
(ख) एकस्मात्-एकस्मात् इति
(ग) एकम्-एकम् इति
(घ) एके-एके इति।

Answer

Answer: (ग) एकम्-एकम् इति

Question 28.
अनुद्वेगकरं वाक्यं सत्यं प्रियहितं च यत्।
(क) प्रियम् च अहितम् च
(ख) प्रियम् च हिताय च
(ग) प्रियः च हितम् च
(घ) प्रियम् च हितम् च।

Answer

Answer: (घ) प्रियम् च हितम् च।

Question 29.
प्रच्छन्नं भाग्यं यस्य सः स्वपत्नी सम्बोध्य उवाच।
(क) प्रच्छन्नभाग्य
(ख) प्रच्छन्नभाग्यम्।
(ग) प्रच्छन्नभाग्याः
(घ) प्रच्छन्नभाग्यः।

Answer

Answer: (घ) प्रच्छन्नभाग्यः।

Question 30.
ध्यानमग्नः स्थिता प्रज्ञा यस्य स इव तिष्ठामि।
(क) स्थितप्रज्ञः
(ख) स्थितप्रज्ञा
(ग) स्थितप्रज्ञम्
(घ) स्थितप्रज्ञाम्।

Answer

Answer: (क) स्थितप्रज्ञः

रेखाकित शब्दानां समासो विग्रहो वा कृत्वा सम्यक लिख्येताम्

(1)

1. दुर्वहम् अत्र जीवितं जातम्।
2. महानगराणाम् मध्ये चलदनिशं कालायसस्य चक्रम्।
3. दुर्दान्तैः दशनैः अमुना स्यात्।
4. नैव जनानाम् ग्रसनम्।
5. कज्जलमालिनं धूमं मुञ्चति।
6. वाष्पयानानाम् माला संधावति।
7. यानानां पङ्क्तयः हि अनन्ताः कठिनं संसरणम्।
8. वायुमण्डलं भृशं दूषितम्।
9. नहि निर्मलम् जलम्।
10. कुत्सितानाम् वस्तूनाम् मित्रितं भक्ष्यम्।
11. समलम् धरातलम्।
12. प्रपश्यामि ग्रामान्ते निर्झर-नदी-पयः पूरितम्।
13. एकान्ते कान्तारे क्षणमपि मे स्यात् सञ्चरणम्।
14. हरिततरूणां ललितलतानां माला रमणीया।
15. कुसुमावलिः समीरचालिता स्यात् मे वरणीया।
16. खगकुलकलरव गुञ्जितवनदेशम्।
17. कुर्यात् जीवित रसहरणम्।
18. प्रस्तरतले लतातरुगुल्मा नो भवन्तु पिष्टाः।
19. मानवाय जीवनं कामये नो जीवन्मरणम्।

Answer

Answer:
1. कठिन्येन वहति इति।
2. महत् नगरम् तेषाम् मध्ये, कालायस चक्रम्।
3. दुदान्तदशनैः
4. जनग्रसनम्
5. कज्जलम् इव मलिनम्
6. वाष्पयानमाला
7. यानपङ्क्तयः, न अन्ताः
8. वायोः मण्डलम्
9. मलस्य अभावः
10. कुत्सितवस्तूनाम्
11. मलेन सहितम्
12. ग्रामस्य अन्ते
13. एकान्तकान्तारे
14. हरितानाम् तरूणाम्, ललितानाम् लतानाम्
15. कुसुमानाम् आवलिः, समीरेण चालिता
16. गुञ्जितम् वनदेशम्
17. जीवितस्य रसस्य हरणम्
18. प्रस्तरस्य तले, लताः च तरवः च गुल्माः च
19. जीवनम् च मरणं च तयोः समाहारः

(2)

1. तत्र राजसिंहः नाम राजपुत्रः वसति स्म।
2. एकदा केनापि आवश्यककार्येण तस्य भार्या पितुः गृहं प्रति चलिता।
3. मार्गे गाहनकानने सा एकं व्याघ्रं ददर्श।
4. कथमेकैकशः व्याघ्रभक्षणाय कलहं कुरुथः?
5. इति श्रुत्वा व्याघ्रमारी काचिद् इयम् इति मत्वा व्याघ्रो भक्षाकुल चितः नष्टः।
6. निजबुद्ध्या विमुक्ता सा भयाद् व्याघ्रस्य भामिनी।
7. भयाकुलं व्याघ्रं दृष्ट्वा शृगालः हसन् आह।
8. त्वमपि किञ्चिद् गूढप्रदेशम्।
9. परं गृहीतकरजीवितः नष्टः शीघ्रं तदग्रतः।
10. .परं प्रत्युत्पन्नमतिः सा उवाच।
11. रे रे धूर्त! त्वया दत्तं मह्यं व्याघ्रत्रयं पुरा।
12. व्याघ्रोऽपि सहसा नष्टः गलबद्धशृगालकः।

Answer

Answer:
1. राज्ञः पुत्रः।
2. आवश्यकेन कार्येण।
3. गहने कानने।
4. व्याघ्रस्य भक्षणाय
5. भयेन आकुल चितं यस्य सः।
6. व्याघ्रभामिनी।
7. भयात् आकुलम्।
8. गूढम् प्रदेशम्।
9. गृहीतेन करेण जीवितः यः सः।
10. प्रत्युत्पन्ना मतिः यस्यः सः।
11. व्याघ्रणाम् त्रयम्।
12. गलेन बद्धः शृगालकः यः सः।

(3)

1. शरीरायासजननं कर्म व्यायामसंज्ञितम्।
2. शरीरोपचयः कान्तिः गात्राणां सुविभक्तता।
3. वयोरूपगुणैः हीनम् अपि कुर्यात् सुदर्शनम्।
4. विधमविदग्धं वा निर्दोषं परिपच्यते।
5. स च शीते वसन्ते च तेषां पथ्यतमः स्मृतः।
6. हृदिस्थानास्थितः वायुः यदा वक्त्रं प्रपद्यते।
7. वयोबलशरीराणि देशकालाशनानि च।

Answer

Answer:
1. शरीरस्य आयासजनम्।
2. शरीरस्य उपचय।
3. वयोरूपगुणहीनम्।
4. विदग्धम् च अविदग्धम् च तयोः समाहारः।
5. शीतवसन्तयोः।
6. हृदिस्थाने आस्थितः।
7. वयः च बलम् च शरीरम् च, देशः च कालः च अशनम् च।

(4)

1. सिंहासनस्थः रामः दृश्यते।
2. ततः तापसौ कुशलवौ प्रविशतः।
3. रामस्य समीपम् उपसृत्य प्रणम्य च।
4. कुशलप्रश्नस्य भाजनम् एव किं वयमत्र भवतोः।
5. अहो हृदयग्राही स्पर्शः।
6. राजासनं खलु एतत्।।
7. सव्यवधानम् न चारित्रलोपाय।
8. अनिच्छां नाटयतः उभौ।
9. भवति शिशुजनः वयोऽनुरोधात्।
10. पशुपति-मस्तक-केतकच्छदत्वम्।
11. क्षत्रियकुल पितामहयोः सूर्यचन्द्रयोः को वा भवतोवंशस्य कर्ता?
12. किं द्वयोरप्येकमेव प्रतिवचनम्?
13. भ्रातरौ आवां सोदयौँ।
14. आर्यस्य वन्दनायां लव इत्यात्मानं श्रावयामि।
15. न कश्चिदस्मिन् तपोवने तस्य नाम व्यवहरति।
16. यदि आवयोः बालभावजनितं किञ्चिद् अविनयं पश्यति।
17. एतेन वचनेन दारको निर्भर्त्सयति।
18. सर्वथा समरूपः कुटुम्बवृत्तान्तः।
19. अपूर्वोऽयं मानवानां सरस्वती अवतारः।
20. राजन्! उपाध्यायदूतः अस्मान् त्वरयति।

Answer

Answer:
1. सिंहासने स्थः।
2. तापसः च तापसः च, कुशः च लवः च।
3. उपरामम्
4. कुशलः प्रश्नः, तस्य, कुशलस्य प्रश्नस्य।
5. हृदयेन ग्राही/हृदयेन ग्रह्णाति इति।
6. राज्ञः आसनम्।
7. व्यवधानेन सह।
8. न इच्छाम्।
9. शिशुः च असौ जनः।
10. पशुपते: मस्तकस्य केतकच्छदत्वम्।
11. सूर्यन च चन्द्रे च/सूर्यः च चन्द्रः च तयोः।
12. वचनम् वचनम् इति।
13. भ्राता च भ्राता च।
14. आर्यवन्दनायाम्।
15. तपसे वनम् तस्मिन्।
16. बालभावात् जनितम्, न विनयम्।
17. दारकः च दारकः च।
18. कुटुम्बस्य वृत्तान्तः।
19. सरस्वत्याः अवतारः।
20. उपाध्यायस्य दूतः।

(5)

1. कश्चित् कृषक: बलीवर्दाभ्यां क्षेत्रकर्षणं कुर्वन्नासीत्।
2. तयोः एकः शरीरेण दुर्बलः आसीत्।
3. अतः कृषकः तं दुर्बलं वृषभं तोदनेन नुद्यमानः अवर्तत।
4. भूमौ पतिते स्वपुत्रं दृष्ट्वा सर्वधेनूनां मातुः सुरभेः नेत्राभ्याम् अश्रूणि आविरासन्।
5. सुरभे इमाम् अवस्थां दृष्ट्वा सुराधिपः तामपृच्छत्।
6. पुत्रस्य दैन्यं दृष्ट्वा अहं रोदिमि।
7. विनिपातो न वः कश्चित् दृश्यते त्रिदशाधिपः।
8. यदि पुत्रसहस्रं मे, सर्वत्र सममेव मे।
9. अस्मिन् पुत्रे विशिष्य आत्मवेदनाम् अनुभवामि।
10. सर्वेषु अपत्येषु जननी तुल्यवत्सला।
11. सुरभिवचनं श्रुत्वा विस्मितस्य आखण्डलस्य अपि हृदयमद्रवयत्।
12. अचिरादेव चण्डवातेन मेघरवैः च सह प्रवर्षः समजायत।
13. पश्यतः एव सर्वत्र जलोपप्लवः सञ्जातः।
14. कृषकः हर्षातिरेकेण कर्षणाविमुखः सन् गृहमगात्।
15. पुत्रे दीने तु सा माता कृपार्द्रहृदया भवेत्।

Answer

Answer: 1. क्षेत्रे कर्षणम्।
2. शरीरदुर्बलः।
3. दुर्बलवृषभम्
4. सर्वेषाम् धेनूनाम्।
5. सुराणाम् अधिपः।
6. पुत्रदैन्यम्।
7. त्रिदशाणाम् अधिपः।
8. पुत्राणाम् सहस्रम्।
9. आत्मनः वेदनाम्।
10. तुल्यं वात्सल्यं यस्याः सा।
11. सुरभे:/सुरभ्या:वचनम्, विस्मितस्याखण्डलस्य।
12. चण्डः वातः तेन, मेघानाम् रवैः।
13. जलानाम् उप्लवः।
14. हर्षस्य अतिरेकेण, कर्षणात् विमुखं यः सः।
15. पुत्रदीने, कृपया आर्द्रम् हृदयं यस्याः सा।

(6)

1. शरीरस्थः महान् रिपुः।
2. न वेत्ति निर्बलः।
3. पिकः वसन्तस्य गुणं न वायसः।
4. अकारणद्वेषि मनः तु यस्य वै।
5. उदीरितः अर्थः पशुनापि गृह्यते।
6. अनुक्तम् अपि ऊहति पण्डितो जनः।
7. परेङ्गितज्ञानफलाः हि बुद्धयः।
8. दहस्थितः देहविनाशाय।
9. सेवितव्यः महावृक्षः फलच्छायासमन्वितः।
10. संपत्तौ च विपत्तौ च महताम् एकरूपता।
11. नास्ति किञ्चित् निरर्थकम्।
12. अश्वः चेद् धावने वीरः।
13. भारस्य वहने खरः।

Answer

Answer:
1. महारिपुः।
2. निर्गतं बलं यस्मात् सः।
3. वसन्तगुणम्।
4. अकारणेन एव द्वेषं करोति यत् यत्।
5. उदीरितार्थः।
6. न उक्तम्।
7. परैः इदिङ्गतस्य ज्ञानस्य फलम् याः ताः।
8. देहे स्थितः, देहस्य विनाशाय।
9. महान्वृक्षः, फलैः च छायया च समन्वितः।
10. महदेकरूपता।
11. निर्गतः अर्थः यस्मात् तत्।
12. धावनवीरः।
13. भारवहने।

(7)

1. वनस्य दृश्यम् समीपे एव एका नदी वहति।
2. क्रुद्धः सिंहः तं प्रहर्तुम् इच्छति।
3. परं वानरः तु कूर्दित्वा वृक्षम् आरूढः।
4. अपरः वानरः सिंहस्य कर्णम् आकृष्य पुनः वृक्षोपरि आरोहति।
5. विविधाः पक्षिणः अपि सिंहस्य एतादृशीं दशां दृष्ट्वा हर्षमिश्रितं कलरव कुर्वन्ति।
6. निद्राभङ्गदुःखेन वनराजः सन्नपि तुच्छजीवैः आत्मनः दुरवस्थाया श्रान्तः पृच्छति।
7. त्वं वनराजः भवितुं तु सर्वथा अयोग्यः।
8. किं न श्रुता त्वया पञ्चतन्त्रोक्तिः?
9. यत्र तत्र का-का इति कर्कशध्वनिना वातावरणम् आकुलीकरोषि।
10. कृष्णवर्णं त्वां कथं वनराजं मन्यामहे वयम्?
11. यदि अहं कृष्णवर्णं तर्हि तवं किं गौराङ्गः?
12. अनृतं वदसि चेत् काकः दशेत्।
13. अस्माकं परिश्रमः ऐक्यं च विश्वप्रथितम् अपि च काकचेष्टः
14. विद्यार्थी एव आदर्शच्छात्रः मन्यते।
15. को भेदः पिककाकयोः?
16. वसान्तसमये प्राप्ते काकः काकः पिकः पिक।
17. अहमेव करूणापरः पक्षिसम्राट काकः।
18. अहं विशालकायः, बलशाली पराक्रमी च।
19. वन्यपशून् तु तुदन्तं जन्तुमहं मारयिष्यामि।
20. अतः अहमेव योग्यः वनराजपदाय।
21. गजस्यापि पुच्छं विधूय वृक्षोपरि आरोहति।
22. अतः वन्यजन्तूनां रक्षायै वयमेव क्षमाः।
23. एतत्सर्वं श्रुत्वा नदीमध्यः एकः बकः।
24. अहं तु शीतले जले बहुकाल पर्यन्तम् अविचलः ध्यानमग्नः।
25. स्थितप्रज्ञः इव स्थित्वा सर्वेषाम् रक्षायाः उपायान् चिन्तयिष्यामि।
26. अहं मिलित्वा रक्षोपायान् क्रियान्वितान् कारयिष्यामि।
27. विरम विरम आत्मश्लाघायाः।
28. यदि न स्यात् नरपतिः।
29. को न जानाति तव ध्यानावस्थाम्।
30. तव कारणात् तु सर्वं पक्षिकुलम् एव अवमानितं जातम्।
31. अरे अहिभुक्! नृत्यातिरिक्तं का तव विशेषता?
32. एतास्मिन् एव काले व्याघ्रचित्रको अपि नदीजलं पातुम् आगतौ।
33. अरे किं वनराजपदाय सुपात्रं चीयते?
34. यदेषः आत्मश्लघाहीनः पदनिर्लिप्तः उलूकः अस्माकं राजा भविष्यति।
35. प्रजासुखे सुखं राज्ञः।

Answer

Answer:
1. वनदृश्यम्।
2. क्रुद्धसिंहः।
3. वृक्षारूढः।
4. सिंहकर्णम्, वृक्षस्य उपरि।
5. विविधपक्षिणः, हर्षात् मिश्रितम्।
6. निद्रायाः भङ्गस्य दुःखेन, तुच्छैः जीवैः।
7. न योग्यः।
8. पञ्चतन्त्रस्य उक्तिः।
9. कर्कशः ध्वनिः तेन।
10. कृष्णः वर्णः यस्य सः, तम्।
11. कृष्णः वर्णः यस्य सः।
12. न ऋतम्।
13. विश्वे प्रथितम्, काकस्य चेष्टा इव चेष्टा यस्य सः।
14. विद्यायाः अर्थी।
15. पिके च काके च।
16. वसन्तस्य समये।
17. करुणायाः परः, पक्षिणाम् सम्राट्।
18. विशालः कायः यस्य सः।
19. वन्यः पश्वः तान्।
20. वनराजस्य पदाय।
21. वृक्षस्य उपरि।
22. वन्यस्य जन्तूनाम्।
23. नद्याः मध्ये यः सः।
24. शीतलजले, न विचलः, ध्याने मग्नः।
25. स्थिता प्रज्ञा यस्य सः, सर्वरक्षायाः।
26. रक्षायाः उपायाः, तान्।
27. आत्मनः श्लाघा, तस्याः।
28. नराणाम् पतिः।
29. ध्यानस्य अवस्थाम्।
30. पक्षिणाम् कुलम्।
31. अहीन् भुङ्क्ते यः सः, सम्बोधने, नृत्यात् अतिरिक्तम्।।
32. व्याघ्रः च चित्रकः च, नद्याः जलम्।
33. सुन्दरम् पात्रम्।
34. आत्मश्लाघया हीनः, पदात् निर्लिप्तः।
35. प्रजायाः सुखे।

(8)

1. कश्चन निर्धनः जनः भूरि परिश्रम्य वित्तमुपार्जितवान्।
2. तेन स्वपुत्रम् एकस्मिन् महाविद्यालये प्रवेशं दापयितुं सफलः जातः।
3. परम् अर्थकार्येन पीडितः स पदातिरेव प्राचलत्।
4. निशान्धकारे प्रसृते विजने प्रदेशे पदयात्रा न शुभावहा।
5. सः पार्श्वस्थिते ग्रामे रात्रिनिवासं कर्त्त कश्चिद् गृहस्थमुपागतः।
6. विचित्रा दैवगतिः।
7. तस्मिन् गृहे कश्चन चौरः गृहाभ्यन्तरं प्रविष्टः।
8. चौरस्य पादध्वनिना प्रबुद्धः अतिथिः चौरशङ्कया तमन्वधावत्।
9. तस्य तारस्वरेण प्रबुद्धाः ग्रामवासिनः तत्रागच्छन्।
10. अग्रिमे दिने स आरक्षी चौर्याभियोगे तं न्यायालयं नीतवान्।
11. स तं निर्दोषम् अमन्यत आरक्षिणं च दोषभाजनम्।
12. किन्तु प्रमाणाभावात् स निर्णेतुं नाशक्तोत्।
13. अनयेयुः तौ न्यायालये स्व-स्व-पक्षं पुनः स्थापितवन्तौ।
14. इतः क्रोशद्वयान्तराले कश्चिज्जनः केनापि हतः।
15. तस्य मृतशरीरं राजमार्ग निकषा वर्तते।
16. न्यायाधीशः आरक्षिणं तं शवम् आनेतुम् आदिष्टवान्।
17. तत्रोपेत्य काष्ठपटले निहितं पटाच्छादितं देहं स्कन्धे वहन्तौ न्यायाधिकरणं प्रति प्रस्थितौ।
18. आरक्षी सुपुष्टदेहः आसीत्।
19. अभियुक्तः अतीव कृशकायः (आसीत्)।
20. सः भारवेदनया क्रन्दति स्म।
21. तस्य क्रन्दनं निशम्य मुदितः आरक्षी तमुवाच।
22. तस्मिन् दिने त्वयाऽहं चोरितायाः मञ्जूषायाः ग्रह्णाद् वारितः।
23. इदानीं निजकृत्यस्य फलं भुझ्व।
24. अस्मिन् चौर्याभियोगे त्वं वर्षत्रयस्य कारादण्डं लप्स्यसे।
25. न्यायाधीशः तं जनं ससम्मानं मुक्तवान्।

Answer

Answer:
1. निर्धनजनः।
2. महान् विद्यालयः तस्मिन्
3. अर्थस्य कार्येन।
4. निशायाः अन्धकारे, पदानाम् यात्रा।
5. रात्रौ निवासम्।
6. दैवस्य गतिः।
7. गृहस्य अभ्यन्तरम्।
8. पादयोः ध्वनिः, तेन।
9. ग्रामस्य वासिनः।
10. चौर्यस्य अभियोगे, न्यायस्य आलयम्।
11. निर्गतं दोषं यस्मात् तम्, दोषस्य भाजनम्।
12. प्रमाणस्य अभावात्/प्रमाणानाम् अभावात्।
13. न्यायास्य आलयः तस्मिन्।
14. क्रोशम् द्वयम् तस्य अन्तराले।
15. मृतम् शरीरम्, राज्ञः मार्गम्।
16. न्यायस्य अधीशः।
17. काष्ठस्य पटले, पटैः आच्छादितम्।
18. सुपुष्टः देहः यस्य सः।
19. कृषः कायः यस्य सः।
20. भारस्य वेदना तया।
21. मुदितारक्षी।
22. चोरितमञ्जूषायाः।
23. निजकृत्यफलम्।
24. चौर्यस्य अभियोगे, वर्षाणाम् त्रयम् तस्य।
25. सम्मानेन सहितम्।

(9)

1. पिता यच्छति पुत्राय बाल्ये विद्याधनं महत्।
2. अवक्रता यथा चित्ते तथा वाचि भवेद् यदि।
3. तदेवाहुः महात्मानः समत्वमिति तथ्यतः।
4. त्यक्त्वा धर्मप्रदां वाचं परुषां योऽभ्युदीरयेत्।
5. परित्यज्य फलं पक्वं भुङ्क्ते अपक्वं विमूढधीः।
6. यत् प्रोक्तं येन केनापि तस्य तत्त्वार्थनिर्णयः।
7. वाक्पटुः धैर्यवान् मन्त्री सभायामप्यकातरः।
8. य इच्छति आत्मनः श्रेयः प्रभूतानि सुखानि च।
9. आचारः प्रथमो धर्मः इत्येतद् विदुषां वचः।

Answer

Answer:
1. विद्या धनम् इव।
2. न वक्रता।
3. महान्तः आत्मानः येषां ते।
4. धर्मम् प्रददाति या ताम्।
5. फलपक्वम्, न पक्वम्, विमूढाधीः यस्य सः।
6. तत्वानाम् अर्थः तस्य निर्णयः।
7. वाचि पटुः, न कातरः।
8. आत्मश्रेयः, प्रभूतसुखानि।
9. प्रथमधर्मः, विद्वद्वचः।

(10)

1. गणतन्त्र-दिवस-पर्वणि यदा भारतं मग्नम् आसीत्।
2. भारतराष्ट्रं नृत्य-गीतवादित्राणाम् उल्लासे मग्नमासीत्।
3. गुर्जरराज्यं क्रन्दनविकलं जातम्।
4. कच्छजनपदं ध्वंसावशेषु पतिवर्तितवत्।
5. उत्खाता विद्युद्दीपस्तम्भाः।
6. जलधाराभिः महाप्लावनदृश्यम् उपस्थितम्।
7. ध्वस्तभवनेषु सम्पीडिताः अन्ये क्रन्दन्ति स्म।
8. क्षुत्क्षामकण्ठाः मृतप्रायाः शिशवः तु जीवनं धारितवन्तः।
9. महत् कम्पनं जातम्।
10. येन महाविनाशदृष्यं समुत्पद्यते।
11. इति कथयन्ति भूकम्पविशेषज्ञाः।
12. विज्ञानगर्वितः मानवः वामनकल्पः एव भवति।
13. तथापि भूकम्परहस्यज्ञाः कथयन्ति।
14. नदीजलम् अपि नैकस्मिन् स्थले पुञ्जीकरणीयम्।
15. अन्यथा असन्तुलन वशात् भूकम्पः सम्भवति।
16. अशान्तानि खलु तान्येव महाविनाशम् उपस्थापयन्ति।

Answer

Answer:
1. गणतन्त्र दिवसस्य पर्वणि।
2. नृत्यगीत वादित्रोल्लासे।
3. क्रन्दकेन विकलम्।
4. ध्वंसस्य अवशेषु।
5. विपुलः स्तम्भाः
6. महाप्लावनस्य दृश्यम्
7. ध्वस्तेषु भवनेषु।
8. क्षुत्क्षामाः कण्ठाः येषाम् ते।
9. महाकम्पनम्।
10. महतः विनाशस्य दृश्यम्।
11. भूकम्पस्य विशेषज्ञाः/भूकम्पम् विशेष जानन्ति येते
12. विज्ञानेन गर्वितः।
13. भूकम्पस्य रहस्यं जानन्ति ये ते।
14. नद्याः जलम्/नदीनाम् जलम्।
15. न सन्तुलन
16. न शान्तानि, महन्तम् विनाशम्।

(11)

1. वत्स! मणिकारश्रेठिनं चन्दनदासम् इदानीं द्रष्टुमिच्छमसि।
2. अपि प्रचीयन्ते संव्यवहाराणां वृद्धिलाभाः।
3. आर्यस्य प्रसादेन अखण्डिता मे वणिज्या।
4. भो श्रेष्ठिन्! प्रीताभ्यः प्रकृतिभ्यः प्रतिप्रियम् इच्छन्ति राजानः।
5. भो श्रेष्ठिन्! चन्द्रगुप्तराज्यम् इदं न नन्दराज्यम्।
6. नन्दस्यैव अर्थसम्बन्धः प्रीतिमुत्पादयति।
7. स च अपरिक्लेशः कथम् आविर्भवति।
8. राजनि अविरुद्धवृत्तिः भवः।
9. आर्य! कः पुनः अधन्यः राज्ञःविरुद्धः इति आर्येण अवगम्यते।
10. त्वम् अद्यापि राजापथ्यकारिणः अमात्यराक्षसस्य गृहजनं स्वगृहे रक्षसि।
11. शिरसि भयम्, अतिदूरं तत्प्रतिकारः।
12. सुलभेषु अर्थलाभेषु परसंवेदने जने।

Answer

Answer:
1. मणिकारम् श्रेष्ठिनम्।
2. वृद्धेः लाभाः।
3. आर्य प्रसादेन, न खण्डिता।
4. प्रीताप्रकृतिभ्यः।
5. चन्द्रगुप्तस्य राज्यम्।
6. अर्थस्य सम्बन्धः।
7. न परिक्लेशः।
8. अविरुद्धा वृत्तिः यस्य सः।
9. न धन्यः, राजविरुद्धः।
10. राज्ञे अपथ्यं करोति यः तस्य, गृहस्य जनम्।
11. शिरोभयम्, तस्य प्रतिकारः।
12. सुलभार्थलाभेषु।

(12)

1. एकेन राजहंसेन या शोभा सरसो भवेत्।
2. न सा बकसहस्रेण परितः तीरवासिना।
3. भुक्ता मृणालपटली भवता।
4. कृत्येन केन भवितासि कृतोपकारः।
5. तोयैरल्पैरपि करुणया भीमभानौ निदाघे।
6. आपेरिदे अम्बरपथं परितः पतङ्गाः।
7. आश्वास्य पर्वतकुलं तपनोष्णतप्तम्।
8. रिक्तोऽसि यज्जलद! सैव तवोत्तमा श्रीः।
9. अम्भोदाः बहवो हि सन्ति।

Answer

Answer:
1. राज्ञः हंसेन/राज्ञः हंसः तेन।
2. बकानाम् सहस्रम् तेन, तीरे वासी तेन।
3. मृणालस्य पटली।
4. कृतः उपकारः येन सः।
5. भीमः च असौ भानुः तस्मिन्।
6. अम्बरस्य पथम्।
7. पर्वतस्य कुलम्/पर्वतानाम् कुलम्।
8. जलम् ददाति इति सम्बोधने।
9. अम्भानि ददति ये ते।

We think the shed NCERT MCQ Questions for Class 10 Sanskrit Grammar समासाः with Answers Pdf free download will benefit you to the fullest. For any queries regarding CBSE Class 10 Sanskrit समासाः MCQs Multiple Choice Questions with Answers, share with us via the below comment box and we’ll reply back to you at the earliest possible.

समासाः MCQ Questions with Answers Class 10 Sanskrit Read More »