Author name: Prasanna

Detailed, Step-by-Step NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 7 बकस्य प्रतिकारः Questions and Answers were solved by Expert Teachers as per NCERT (CBSE) Book guidelines covering each topic in chapter to ensure complete preparation.

NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 7 बकस्य प्रतिकारः

अभ्यासः

प्रश्न 1.
उच्चारणं कुरुत
(उच्चारण करो)

प्रश्न 2.
मञ्जूषातः उचितम् अव्ययपदं चित्वा रिक्तस्थानं पूरयत
(मञ्जूषा से उचित अव्यय पद चुनकर रिक्तस्थान भरो)

अद्य, अपि, प्रातः, कदा, सर्वदा, अधुना
(क) …………………. भ्रमणं स्वास्थ्याय भवति।
(ख) …………………. सत्यं वद।
(ग) त्वं ………………… मातुलगृहं गमिष्यसि?
(घ) दिनेशः विद्यालयं गच्छति, अहम् …………………. तेन सह गच्छामि।
(ङ) ……………. विज्ञानस्य युगः अस्ति।
(च) ………………… रविवासरः अस्ति।
उत्तर:
(क) प्रातः
(ख) सर्वदा
(ग) कदा
(घ) अपि
(ङ) अधुना
(च) अद्य।

प्रश्न 3.
अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तरं लिखत
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखो)
(क) शृगालस्य मित्रं कः आसीत्?
(ख) स्थालीतः कः भोजनं न अखादत्?
(ग) बकः शृगालाय भोजने किम् अयच्छत्?
(घ) शृगालस्य स्वभावः कीदृशः भवति?
उत्तर:
(क) शृगालस्य मित्रं बकः आसीत् ।
(ख) स्थालीतः बकः भोजनं न अखादत् ।
(ग) बकः शृगालाय भोजने क्षीरोदनम् अयच्छत् ।
(घ) शृगालस्य स्वभावः कुटिलः अस्ति।

प्रश्न 4.
पाठात् पदानि चित्वा अधोलिखितानां विलोमपदानि लिखत
(पाठ से पदों को चुनकर अधोलिखित के विपरीतार्थक पद लिखो)

यथा-शत्रुः — मित्रम्
(क) सुखदम् ……………
(ख) दुर्व्यवहारः …………..
(ग) शत्रुता ………………..
(घ) सायम् ……………..
(ङ) अप्रसन्नः …………
(च) असमर्थः …………….
उत्तर:
(क) सुखदम् – दुःखदम्
(ख) दुर्व्यवहारः – सद्व्यवहारः
(ग) शत्रुता – मित्रता
(घ) सायम् – प्रातः
(ङ) अप्रसन्नः – प्रसन्नः
(च) असमर्थः – समर्थः

प्रश्न 5.
मञ्जूषातः समुचितपदानि चित्वा कथां पूरयत
(मंजूषा से उचित पद चुनकर कथा को पूरा करो)

एकदा एकः काकः …….(1) ……. आसीत्। सः जलं पातुम् …(2)…….. अभ्रमत् । परं ………(3) ……… जलं न प्राप्नोत् । अन्ते सः एकं घटम् अपश्यत् । घटे …………(4)……….. जलम् आसीत् । अतः सः जलम् ………..(5) ……….. असमर्थः अभवत्। सः एकम् ………..(6)………. अचिन्तयत्। सः ………(7) ……… खण्डानि घटे अक्षिपत्। एवं क्रमेण घटस्य जलम् ………..(8) ……….. आगच्छत् । काकः जलं पीत्वा ……….(9)……… अभवत् । परिश्रमेण एव (10) सिध्यन्ति न तु ………(11)…………. ।
उत्तर:
(1) पिपासितः
(2) इतस्ततः
(3) कुत्रापि
(4) स्वल्पम्
(5) पातुम्
(6) उपायम्
(7) पाषाणस्य
(8) उपरि
(9) सन्तुष्टः
(10) कार्याणि
(11) मनोरथैः।

प्रश्न 6.
तत्समशब्दान् लिखत
(तत्सम अर्थात् समानार्थक संस्कृत शब्द लिखो)
यथा-सियार – शृगालः
(i) कौआ – …………..
(ii) मक्खी – …………..
(iii) बन्दर – …………..
(iv) बगुला – …………..
(v) चोंच – …………..
(vi) नाक – …………..
उत्तर:
(i) कौआ – काकः
(ii) मक्खी – मक्षिका
(iii) बन्दर – वानरः
(iv) बगुला – बकः
(v) चोंच – चञ्चुः
(vi) नाक – नासिका।

पठित – अवबोधनम्
I. पठित-सामग्रीम् आधृत्य अवबोधनकार्यम् 

निम्नलिखितं गद्याशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत
(निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखें)
एकस्मिन् वने शृगालः बकः च निवसतः स्म। तयोः मित्रता आसीत्। एकदा प्रातः शृगालः बकम् अवदत्-“मित्र! श्वः त्वं मया सह भोजनं कुरु।” शृगालस्य निमन्त्रणेन बकः प्रसन्नः अभवत्।

I. एकपदेन उत्तरत
(क) बकः कुत्र निवसति स्म?
(ख) प्रातः कः बकम् अवदत्?
उत्तर:
(क) वने।
(ख) शृगालः।

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत
शृगालस्य निमन्त्रणेन कः प्रसन्नः अभवत्?
उत्तर:
शृगालस्य निमन्त्रणेन बकः प्रसन्नः अभवत्

III. यथानिर्देशम् उत्तरत
(i) ‘मित्रता’ इत्यस्य विलोमपदं लिखत।
(क) शत्रुता
(ख) द्वेषः
(ग) घृणा
(घ) स्नेहः
उत्तर:
(क) शत्रुता

(ii) ‘एकस्मिन्’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
(क) षष्ठी
(ख) सप्तमी
(ग) तृतीया
(घ) चतुर्थी
उत्तर:
(ख) सप्तमी

(iii) ‘आसीत्’ इत्यत्र को लकार:?
(क) लट्
(ख) लोट
(ग) लङ्
(घ) लृट् उत्तरम्
उत्तर:
(ग) लङ्

II. कथायाः क्रमसंयोजनम्

घटनाक्रमानुसारं अधोलिखितानि वाक्यानि पुनर् लेखनीयानि-
(घटनाक्रम के अनुसार निम्नलिखित वाक्यों को पुनः लिखें।)
(क) बकः केवलम् क्षीरोदनम् अपश्यत्।
(ख) शृगालस्य निमन्त्रणेन बकः प्रसन्नोऽभवत्।
(ग) शृगालः च केवलम् ईय॑या अपश्यत्।
(घ) बकः संकीर्णमुखे कलशे क्षीरोदनम् अयच्छत्।
(ङ) तस्मात् सुखैषिणा मानवेन सद्व्यवहर्त्तव्यं।
(च) शृगालः स्थाल्यां क्षीरोदनम् अयच्छत्।
उत्तर:
(क) शृगालस्य निमन्त्रणेन बकः प्रसन्नोऽभवत्।
(ख) शृगालः स्थाल्यां क्षीरोदनम् अयच्छत्।
(ग) बकः केवलम् क्षीरोदनम् अपश्यत्।
(घ) बकः संकीर्णमुखे कलशे क्षीरोदनम् अयच्छत्।
(ङ) शृगालः च केवलम् ईीया अपश्यत्।
(च) तस्मात् सुखैषिणा मानवेन सद्व्यवहर्त्तव्यं।

बहुविकल्पीयप्रश्नाः

अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत
(निम्नलिखित विकल्पों में से उचित उत्तर चुनकर लिखें।)

1. ………… सत्यं वद-रिक्तस्थानं पूरयत।
(क) सदा
(ख) यद्यपि
(ग) एकदा
(घ) अत्र
उत्तर:
(क) सदा

2. ……….. शृगालः बकम् अवदत्-रिक्तस्थानं पूरयत।
(क) सदा
(ख) एकदा
(ग) सर्वदा
(घ) अत्र
उत्तर:
(ख) एकदा

3. अस्मिन् पात्रे आवाम् ……….. सहैव खादाव:-रिक्तस्थानं पूरयत।
(क) सदा
(ख) अत्र
(ग) अधुना
(घ) एकदा
उत्तर:
(ग) अधुना

4. शृगालस्य मित्रं कः आसीत्?
(क) शुकः
(ख) वानरः
(ग) गजः
(घ) बकः
उत्तर:
(घ) बकः

5. शृगालस्य स्वभावः कीदृशः भवति?
(क) कुटिलः
(ख) सरलः
(ग) मधुरः
(घ) उग्रः
उत्तर:
(क) कुटिलः

6. स्थालीतः कः भोजनं न अखाद?
(क) वानरः
(ख) बकः
(ग) शुकः
(घ) गजः
उत्तर:
(ख) बकः

7. बकः शृगालाय भोजने किम् अयच्छत्?
(क) मांसम्
(ख) शर्कराम्
(ग) क्षीरोदनम्
(घ) घृतम्
उत्तर:
(ग) क्षीरोदनम्

8. ………. भ्रमणं स्वास्थ्याय भवति-रिक्तस्थानं पूरयत।
(क) श्वः
(ख) अधुना
(ग) ह्यः
(घ) प्रातः।
उत्तर:
(घ) प्रातः

9. ……. विज्ञानस्य युगः अस्ति-रिक्तस्थानं पूरयत।
(क) अधुना
(ख) श्वः
(ग) प्रातः
(घ) ह्यः।
उत्तर:
(क) अधुना

Detailed, Step-by-Step NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 6 समुद्रतटः Questions and Answers were solved by Expert Teachers as per NCERT (CBSE) Book guidelines covering each topic in chapter to ensure complete preparation.

NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 6 समुद्रतटः

अभ्यासः

प्रश्न 1.
उच्चारणं कुरुत –
(उच्चारण करो)

प्रश्न 2.
अधोलिखितानां प्रश्नानाम् उत्तरं लिखत
(निम्नलिखित प्रश्नों के उत्तर लिखें)
(क) जनाः काभिः जलविहारं कुर्वन्ति?
(ख) भारतस्य दीर्घतमः समुद्रतटः कः?
(ग) जनाः कुत्र स्वैरं विहरन्ति?
(घ) बालकाः बालुकाभिः किं रचयन्ति?
(ङ) कोच्चितटः केभ्यः ज्ञायते?
उत्तर:
(क) जनाः नौकाभिः जलविहारं कुर्वन्ति।
(ख) भारतस्य दीर्घतमः समुद्रतटः मेरीनातटः।
(ग) जनाः जुहूतटे स्वैरं विहरन्ति।
(घ) बालकाः बालुकाभिः बालुकागृहं रचयन्ति।
(ङ) कोच्चितटः नारिकेलफलेभ्यः ज्ञायते।

प्रश्न 3.
मञ्जूषातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत
(मंजूषा से पदों को चुनकर रिक्तस्थान पूर्ति करें)

बङ्गोपसागरः, प्रायद्वीपः, पर्यटनाय, क्रीडा, सङ्गमः

(क) कन्याकुमारीतटे त्रयाणां सागराणां …………… भवति।
(ख) भारतदेशः ………………….. इति कथ्यते।
(ग) जनाः समुद्रतट ………………….. आगच्छन्ति।
(घ) बालेभ्यः ………………….. रोचते।
(ङ) भारतस्य पूर्वदिशायां ………………….. अस्ति ।
उत्तर:
(क) कन्याकुमारीतटे त्रयाणां सागराणां सङ्गमः भवति।
(ख) भारतदेशः ‘प्रायद्वीपः‘ इति कथ्यते।
(ग) जनाः समुद्रतट पर्यटनाय आगच्छन्ति।
(घ) बालेभ्यः क्रीडा रोचते।
(ङ) भारतस्य पूर्वदिशायां बङ्गोपसागरः अस्ति।

प्रश्न 4.
यथायोग्यं योजयत
(यथायोग्य मेल करें)
समुद्रतट: – ज्ञानाय
क्रीडनकम् – पोषणाय
दुग्धम् – प्रकाशाय
दीपकः – पर्यटनाय
विघा – खेलनाय
उत्तर:
समुद्रतटः – पर्यटनाय।
क्रीडनकम् – खेलनाय।
दुग्धम् – पोषणाय।
दीपकः – प्रकाशाय।
विघा – ज्ञानाय।

प्रश्न 5.
तृतीयाविभक्तिप्रयोगेण रिक्तस्थानानि पूरयत
(तृतीया विभक्ति के प्रयोग के द्वारा रिक्तस्थान पूर्ति करें)
यथा- व्योमः मित्रेण सह गच्छति। (मित्र)
(क) बालकाः ……….. सह पठन्ति। (बालिका)
(ख) तडागः …………. विभाति। (कमल)
(ग) अहमपि …………. खेलामि। (कन्दुक)
(घ) अश्वाः …………. सह धावन्ति। (अश्व)
(ङ) मृगाः ………… सह चरन्ति। (मृग)
उत्तर:
(क) बालकाः बालिकाभिः सह पठन्ति।
(ख) तडागः कमलैः विभाति।
(ग) अहमपि कन्दुकेन खेलामि।
(घ) अश्वाः अश्वैः सह धावन्ति।
(ङ) मृगाः मृगैः सह चरन्ति।

प्रश्न 6.
अधोलिखितं वृत्तचित्रं पश्यत। उदाहरणानुसारेण कोष्ठकगतैः शब्दैः उचितवाक्यानि रचयत
(नीचे लिखे वृत्तचित्र को देखो। उदाहरण के अनुसार कोष्ठक में दिए शब्दों के द्वारा उचित वाक्यों की रचना करें)

(1) रहीमः मित्रेण सह क्रीडति।
(2) ……….
(3) ……….
(4) ………..
(5) ……….
(7) ……….
(8) ……….
उत्तर:
(2) रहीमः द्विचक्रिकया आपणं गच्छति।
(3) रहीमः कलमेन पत्र लिखति।
(4) रहीमः हस्तेन कन्दुकं क्षिपति।
(5) रहीमः नौकया जलविहारं करोति।
(6) रहीमः चषकेन जलं पिबति।
(7) रहीमः तूलिकया चित्रं रचयति।
(8) रहीमः वायुयानेन ह्यः आगच्छत्।

प्रश्न 7.
कोष्ठकात् उचितपदप्रयोगेण रिक्तस्थानानि पूरयत-
(कोष्ठक से उचित पद के प्रयोग के द्वारा रिक्त स्थानों की पूर्ति करें)
(क) धनिकः …………. धनं ददाति। (निर्धनम्/निर्धनाय)
(ख) बालः ………….. विद्यालयं गच्छति। (पठनाय/पठनेन)
(ग) सज्जनाः …………. जीवन्ति। (परोपकारम्/परोपकाराय) (घ) प्रधानाचार्यः ………… पारितोषिकं यच्छति। (छात्राणाम्/छात्रेभ्यः)
(ङ) ………… नमः। (शिक्षकाय/शिक्षकम्)
उत्तर:
(क) धनिकः निर्धनाय धनं ददाति।
(ख) बालः पठनाय विद्यालयं गच्छति।
(ग) सज्जनाः परोपकाराय जीवन्ति।
(घ) प्रधानाचार्य: छात्रेभ्यः पारितोषिकं यच्छति।
(ङ) शिक्षकाय नमः।

पठित-अवबोधनम्
I. पठित-सामग्रीम् आधृत्य अवबोधनकार्यम् ।

निम्नलिखित गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत
(निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखें)
एषः समुद्रतटः। अत्र जनाः पर्यटनाय आगच्छन्ति। केचन तरङ्गः क्रीडन्ति। केचन च नौकाभिः जलविहारं कुर्वन्ति। तेषु केचन कन्दुकेन क्रीडन्ति। बालिकाः बालकाः च बालुकाभिः बालुकागृहं रचयन्ति। मध्ये मध्ये तरङ्गाः बालुकागृह प्रवाहयन्ति। एषा क्रीडा प्रचलति एव। समुद्रतटाः न केवलं पर्यटनस्थानानि।

I. एकपदेन उत्तरत
(क) अत्र जनाः किमर्थम् आगच्छन्ति?
(ख) के बालुकागृहं प्रवाहयन्ति?
उत्तर:
(क) प्रथमा
(ख) तरङ्रा

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत।
के बालुकागृह रचयन्ति?
उत्तर:
बालकाः बालुकागृहं रचयन्ति।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत।
(i) ‘आगच्छन्ति’ इत्यस्य विलोमशब्दं लिखत।
(क) गच्छन्ति
(ख) पश्यन्ति
(ग) दर्शन्ति
(घ) गमन्ति।
उत्तर:
(क) गच्छन्ति

(ii) ‘कुर्वन्ति’ इत्यत्र को लकारः?
(क) लोट्
(ख) लट्
(ग) लृट्
(घ) लङ्
उत्तर:
(ख) लट्

(iii) ‘तरङ्गैः’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
(क) प्रथमा
(ख) चतुर्थी
(ग) तृतीया
(घ) षष्ठी ।
उत्तर:
(ग) तृतीया

II. प्रश्ननिर्माणम्
(क) वाक्येषु रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत
(वाक्यों में रेखांकित पदों को आधार बनाकर प्रश्न निर्माण करें।)

(i) अत्र जनाः पर्यटनाय आगच्छन्ति।
(क) किम्
(ख) के
(ग) कः
(घ) काः
उत्तर:
(ख) के

(ii) मत्स्यजीविनः स्वजीविका चालयन्ति।
(क) का
(ख) कस्य
(ग) का
(घ) कम्
उत्तर:
(क) का

(iii) अस्माद् एव कारणात् भारतदेशः प्रायद्वीपः कथ्यते।
(क) कस्याः
(ख) कस्मात्
(ग) कस्य
(घ) केषाम्
उत्तर:
(ख) कस्मात्

III. कथापूर्तिः

अधोलिखिते संदर्भे रिक्तस्थानानि मञ्जूषायाः उचितपदैः पूरयत-
(निम्नलिखित संदर्भ में मञ्जूषा से उचित पदों के द्वारा रिक्तस्थान पूर्ति करें।)
तटेषु …………………. विदेशिपर्यटकेभ्यः समधिकं …………………। विशाखापत्तनम्-तट: ………….. व्यापाराय प्रसिद्धः। ….. तटः नारिकेलफलेभ्यः ज्ञायते। ………….. नगरस्य ………….. तटः देशस्य सागरतटेषु दीर्घतमः।

मञ्जूषा- कोच्चि, गोवातटः, मेरीना, रोचते, वैदेशिक, चेन्नई।
उत्तर:
एतेषु तटेषु गोवातटः विदेशिपर्यटकेभ्यः समधिकं रोचते। विशाखापत्तनम्-तटः वैदेशिक व्यापाराय प्रसिद्धः। कोच्चितटः नारिकेलफलेभ्यः ज्ञायते। चेन्नई नगरस्य मेरीना तटः देशस्य सागरतटेषु दीर्घतमः।

बहुविकल्पीयप्रश्नाः

अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत
(निम्नलिखित विकल्पों में से उचित उत्तर चुनकर लिखें।)

1. ‘पर्यटनाय’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
(क) चतुर्थी
(ख) तृतीया
(ग) षष्ठी
(घ) सप्तमी।
उत्तर:
(क) चतुर्थी

2. ‘बहवः’ इत्यस्य विलोमशब्द लिखता
(क) अनेके
(ख) स्वल्पाः
(ग) मन्दाः
(घ) धूम्राः
उत्तर:
(ख) स्वल्पाः

3. ‘नौकाभिः’ इत्यत्र का विभक्तिः?
(क) प्रथमा
(ख) षष्ठी
(ग) तृतीया
(घ) पञ्चमी।
उत्तर:
(ग) तृतीया

4. ‘प्रसिद्धः’ इत्यस्य विलोमशब्द लिखत।
(क) अप्रसिद्धः
(ख) मुख्यः
(ग) गौणः
(घ) प्रधानः
उत्तर:
(क) अप्रसिद्धः

5. “ज्ञायते’ इत्यत्र को लकार:?
(क) लट्
(ख) लङ्
(ग) लृट्
(घ) लोट
उत्तर:
(क) लट्

6. ‘सन्ति’ इत्यस्य एकवचनान्तरूपं लिखता।
(क) असति
(ख) अस्ति
(ग) सति
(घ) सतः
उत्तर:
(ख) अस्ति

Detailed, Step-by-Step NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 5 वृक्षाः Questions and Answers were solved by Expert Teachers as per NCERT (CBSE) Book guidelines covering each topic in chapter to ensure complete preparation.

NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 5 वृक्षाः

अभ्यासः

प्रश्न 1.
वचनानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत
(वचन के अनुसार रिक्तस्थान पूर्ति करें)

उत्तर:

प्रश्न 2.
कोष्ठकेषु प्रदत्तशब्देषु उपयुक्तविभक्तिं योजयित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत
(कोष्ठकों में दिए गए शब्दों में उचित विभक्ति जोड़कर रिक्तस्थानों की पूर्ति करें)
यथा-अहं रोटिकां खादामि। (रोटिका)
(क) त्वं ……………………………… पिबसि। (जल)
(ख) छात्रः ……………. पश्यति। (दूरदर्शन)
(ग) वृक्षाः ………………………………. पिबन्ति। (पवन)
(घ) ताः ……………………………… लिखन्ति। (कथा)
(ङ) आवाम ………………………………. गच्छावः। (जन्तुशाला)
उत्तर:
(क) त्वं जलं पिबसि।
(ख) छात्रः दूरदर्शनं पश्यति।
(ग) वृक्षाः पवनं पिबन्ति।
(घ) ताः कथां लिखन्ति।
(ङ) आवाम् जन्तुशाला गच्छावः।

प्रश्न 3.
अधोलिखितेषु वाक्येषु कर्तृपदानि चिनुत
(निम्नलिखित वाक्यों में कर्तृपदों का चयन करें)
(क) वृक्षाः नभः शिरस्सु वहन्ति।
(ख) विहगाः वृक्षेषु कूजन्ति।
(ग) पयोदर्पणे वृक्षाः स्वप्रतिबिम्बं पश्यन्ति।
(घ) कृषक: अन्नानि उत्पादयति।
(ङ) सरोवरे मत्स्याः सन्ति
उत्तर:
(क) वृक्षाः
(ख) विहगाः
(ग) वृक्षाः
(घ) कृषकः
(ङ) मत्स्याः

प्रश्न 4.
प्रश्नानामुत्तराणि एकपदेन लिखत
(प्रश्नों के उत्तर एकपद में लिखें)
(क) वृक्षाः कैः पातालं स्पृशन्ति?
(ख) वृक्षाः किं रचयन्ति?
(ग) विहगाः कुत्र आसीनाः?
(घ) कौतुकेन वृक्षाः किं पश्यन्ति?
उत्तर:
(क) पादैः
(ख) वनं
(ग) शाखासु
(घ) स्वप्रतिबिम्बं

प्रश्न 5.
समुचितैः पदैः रिक्तस्थानानि पूरयत
(उचित पदों के द्वारा रिक्तस्थानों की पूर्ति करें)

उत्तर:

प्रश्न 6.
भिन्नप्रकृतिकं पदं चिनुत
(भिन्न प्रकृति वाले पद को चुनें)
(क) गङ्गा, लता, यमुना, नर्मदा।
(ख) उद्यानम्, कुसुमम्, फलम्, चित्रम्।
(ग) लेखनी, तूलिका, चटका, पाठशाला।
(घ) आम्रम्, कदलीफलम्, मोदकम्, नारङ्गम्।
उत्तर:
(क) लता।
(ग) चटका।
(ख) चित्रम्।
(घ) मोदकम्।

पठित-अवबोधनम् |
निम्नलिखितं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत।

(निम्नलिखित को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखें)

स्पृशन्ति पादैः पातालं च।
नभः शिरस्सु वहन्ति वृक्षाः।।

I. एकपदेन उत्तरत
(क) वृक्षाः किं स्पृशन्ति?
(ख) वृक्षाः किं वहन्ति?
उत्तर:
(क) पातालाम्

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत
के शिरस्सु नभः वहन्ति?
उत्तर:
वृक्षाः शिरस्सु नभः वहन्ति।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत

(i) ‘वहन्ति’ इत्यत्र को लकार:?
(क) लट्
(ख) लङ्
(ग) लुट्
(घ) लोट।
उत्तर:
(क) लट्

(ii) ‘पाताल:’ इत्यस्य विलोमशब्द लिखत।
(क) रसातलः
(ख) आकाशः
(ग) स्वर्ग:
(घ) तलातलम्।
उत्तर:
(ख) आकाशः

(iii) ‘पादैः’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
(क) द्वितीया
(ख) प्रथमा
(ग) तृतीया
(घ) चतुर्थी।
उत्तर:
(ग) तृतीया

बहुविकल्पीयप्रश्नाः

अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत
(निम्नलिखित विकल्पों में से उचित उत्तर चुनकर लिखें।)

1. ‘रचयन्ति’ इत्यत्र को लकार:?
(क) लट्
(ख) लङ्
(ग) लृट्
(घ) लोट
उत्तर:
(क) लट्

2. ‘विहगाः’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
(क) द्वितीया
(ख) प्रथमा
(ग) चतुर्थी
(घ) षष्ठी
उत्तर:
(ख) प्रथमा

3. ‘पादैः’ इत्यत्र का विभक्तिः ?
(क) प्रथमा
(ख) द्वितीया
(ग) तृतीया
(घ) चतुर्थी।
उत्तर:
(ग) तृतीया

4. ‘पश्यन्ति’ इत्यस्य एकवचनान्त रूपं लिखत।
(क) पश्यसि
(ख) दर्शति
(ग) पश्यामि
(घ) पश्यति।
उत्तर:
(घ) पश्यति।

5. ‘सत्कारः’ इत्यस्य विलोमशब्द लिखत।
(क) तिरस्कारः
(ख) मानः
(ग) घृणा
(घ) द्वेषः
उत्तर:
(क) तिरस्कारः

6. ‘पिबन्ति’ इत्यत्र को लकार:?
(क) लोट
(ख) लट्
(ग) लृट्
(घ) लङ्।
उत्तर:
(ख) लट्

Detailed, Step-by-Step NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 4 विद्यालयः Questions and Answers were solved by Expert Teachers as per NCERT (CBSE) Book guidelines covering each topic in chapter to ensure complete preparation.

NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 4 विद्यालयः

अभ्यासः

प्रश्न 1.
उच्चारणं कुरुत।
(उच्चारण कीजिए)

प्रश्न 2.
‘निर्देशानुसारं परिवर्तनं कुरुत
(निर्देशानुसार परिवर्तन करें) यथा-अहं पठामि।
(बहुवचने) – (क) अहं नृत्यामि। – (बहुवचने)
(ख) त्वं पठसि। (बहुवचने) – ………….
(ग) युवां क्रीडथः। – (एकवचने) – ………….
(घ) आवां गच्छावः। – (बहुवचने) – ………….
(ङ) अस्माकं पुस्तकानि। – (एकवचने) – ………….
(च) तव गृहम्। – (द्विवचने) – ………….
उत्तर:
(क) वयं नृत्यामः
(ख) यूयम् पठथ।
(ग) त्वम् क्रीडसि।
(घ) वयम् गच्छामः।
(ङ) मम पुस्तकम्।
(च) युवयोः गृहे।

प्रश्न 3.
कोष्ठकात् उचितं शब्दं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत
(कोष्ठक से उचित शब्द चुनकर रिक्तस्थान की पूर्ति करें)
(क)……… पठामि। (वयम्/अहम्)
(ख) ……………… गच्छथः। (युवाम्/यूयम्)
(ग) एतत् ………………….पुस्तकम्। (माम्/मम)
(घ) ………………………… क्रीडनकानि। (युष्मान्/युष्माकम्)
(ङ) ………………………………. छात्रे स्वः। (वयम्/आवाम्)
(च) एषा…………… लेखनी। (तव/त्वाम्)
उत्तर:
(क) अहम् पठामि।
(ख) युवाम् गच्छथः।
(ग) एतत् मम पुस्तकम्।
(घ) युष्माकम् क्रीडनकानि।
(ङ) आवाम् छात्रे स्वः।
(च) एषा तव लेखनी।

प्रश्न 4.
क्रियापदैः वाक्यानि पूरयत
(क्रियापदों के द्वारा वाक्य बनाइए।)

पठसि,धावामः, गच्छावः, क्रीडथः, लिखामि, पश्यथ
यथा-अहं पठामि।
(क) त्वं
(ख) आवां
(ग) यूयं
(घ) अहं
(ङ) युवां
(च) वयं
उत्तर:
(क) त्वं पठसि।
(ख) आवां गच्छावः।
(ग) यूयं पश्यथ।
(घ) अहं लिखामि।
(ङ) युवां क्रीडथः।
(च) वयं धावामः।

प्रश्न 5.
उचितपदैः वाक्यनिर्माणं कुरुत
(उचित पदों के द्वारा वाक्य निर्माण करें)
मम, तव, आवयोः, युवयोः, अस्माकम्, युष्माकम्

यथा-एषा मम पुस्तिका।
(क) एतत् ……………………………… गृहम्।
(ख) ……………………………. मैत्री ढा।
(ग) एषः ………………………………. विद्यालयः।
(घ) एषा ………… अध्यापिका।
(ङ) भारतम् ……… देशः।
(च) एतानि ……… पुस्तकानि।
उत्तर:
(क) एतत् मम गृहम्।
(ख) तव मैत्री दृढा।
(ग) एषः आवयोः विद्यालयः।
(घ) एषा युवयोः अध्यापिका।
(ङ) भारतम् अस्माकम् देशः।
(च) एतानि युष्माकम् पुस्तकानि।

प्रश्न 6.
एकवचनपदस्य बहुवचनपदं, बहुवचनपदस्य एकवचनपदं च लिखत
(एकवचनपद के स्थान पर बहुवचनपद तथा बहुवचनपद के स्थान पर एकवचनपद लिखें)
यथा-एषः – एते
(क) सः ………….
(ख) ताः …………
(ग) एताः …………
(घ) त्वम् …………..
(ङ) अस्माकम् …………
(च) तव …………
(छ) एतानि …………….
उत्तर:
(क) सः – ते ।
(ख) ताः – सा
(ग) एताः – एषा
(घ) त्वम् – यूयम्
(ङ) अस्माकम् – मम
(च) तव – युष्माकम्
(छ) एतानि – एतत् ।

प्रश्न 7.
(क) वार्तालापे रिक्तस्थानानि पूरयत
(वार्तालाप में रिक्तस्थानों की पूर्ति करें।)
यथा- प्रियंवदा – शकुन्तले! त्वं किं करोषि?
शकुन्तला- प्रियंवदे! ……………. नृत्यामि, ……………… किं करोषि?
प्रियंवदा – शकुन्तले! ……………… गायामि। किं ……………… न गायसि?
शकुन्तला – प्रियंवदे! ……………… न गायामि। …………… तु नृत्यामि।
प्रियंवदा – शकुन्तले! किं ……………… माता नृत्यति।
शकुन्तला – आम्, ……………… माता अपि नृत्यति।
प्रियंवदा – साधु, ……………… चलावः।
उत्तर:
1. अहम्
2. त्वम्
3. अहम्
4. त्वम्
5. अहम्
6. अहम्
7. तव
8. मम
9. आवाम्।

(ख) उपयुक्तेन अर्थेन सह योजयत –
(उपयुक्त अर्थ के साथ जोड़े।)
शब्द: – अर्थ
सा – तुम दोनों का
तानि – तुम सब
अस्माकम् – मेरा
यूयम् – वह (स्त्रीलिङ्ग)
आवाम् — तुम्हारा
मम — वे (नपुंसकलिङ्ग)
युवयोः — हम दोनों
तव — हमारा
उत्तर:
शब्द — अर्थ
सा — वह (स्त्रीलिङ्ग)
तानि — वे (नपुंसकलिङ्ग)
अस्माकम् — हमारा
यूयम् — तुम सब
आवाम् — हम दोनों
मम — मेरा
युवयोः – तुम दोनों का
तव — तुम्हारा

पठित-अवबोधनम्

I. पठित-सामग्रीम् आधृत्य अवबोधनकार्यम्। ।

अधोलिखितं गद्यांशं पठित्वा प्रश्नानाम् उत्तराणि लिखत –
(निम्नलिखित गद्यांश को पढ़कर प्रश्नों के उत्तर लिखिए।)
एषः विद्यालयः। अत्र छात्राः शिक्षकाः, शिक्षिकाः च सन्ति।
एषा सङ्गणकयन्त्र-प्रयोगशाला अस्ति। एतानि सङ्गणकयन्त्राणि सन्ति।
एतत् अस्माकं विद्यालयस्य उद्यानम् अस्ति। उद्याने पुष्पाणि सन्ति। वयम् अत्र क्रीडामः पठामः च।

I. एकपदेन उत्तरत्-
(क) एषः कः?
(ख) उद्याने कानि सन्ति?
उत्तर:
(क) विद्यालयः
(ख) पुष्पाणि

II. पूर्णवाक्येन उत्तरत्
एषा का अस्ति?
उत्तर:
एषा सङ्गणकयन्त्र-प्रयोगशाला अस्ति।

III. यथानिर्देशम् उत्तरत्
(i) ‘अस्ति’ इत्यस्य बहुवचनान्तरूपं लिखत।
(क) असि
(ख) सन्ति
(ग) अस्मि
(घ) स्मः
उत्तर:
(ख) सन्ति

(ii) ‘विद्यालयः’ इत्यत्र संधिविच्छेदः कार्यः।
(क) विद्य् + आलयः
(ख) वि + द्यालय
(ग) विद्या + आलयः
(घ) विद्या + यः
उत्तर:
(ग) विद्या + आलयः

(iii) ‘सन्ति’ इत्यत्र को लकार:?
(क) लृट् लकार
(ख) लोट् लकार
(ग) लङ् लकार
(घ) लट् लकार
उत्तर:
(घ) लट् लकार

(iv) ‘अत्र’ इत्यस्य विलोमशब्दं लिखत।।
(क) तत्र
(ख) कदा
(ग) कुत्र
(घ) तदा
उत्तर:
(क) तत्र

II प्रश्ननिर्माणम्

(क) वाक्येषु रेखांकितपदानि आधृत्य प्रश्ननिर्माणं कुरुत
(वाक्यों में रेखांकित पदों को आधार बनाकर प्रश्न निर्माण कीजिए।)

(i) उद्याने पुष्पाणि सन्ति।
(क) किम्
(ख) कः
(ग) कानि
(घ) केन
उत्तर:
(ग) कानि

(ii) वयम् सभागारं गच्छामः।
(क) कुत्र
(ख) किम्
(ग) कस्मिन्
(घ) कानि
उत्तर:
(क) कुत्र

(iii) मम नाम ऋचा।
(क) केन
(ख) किम्
(ग) कानि
(घ) कस्याः
उत्तर:
(ग) कानि

(ख) मञ्जूषातः पदानि चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत
(मंजूषा से पदों को चुनकर रिक्तस्थान भरें।)
अस्माकं ,कुत्र ,मम ,गायाव:

(क) एषः …………………….. विद्यालयः अस्ति।
(ख) …………… पुस्तकानि अत्र सन्ति।
(ग) त्वम् …………….. पठसि?
(घ) आवाम् श्लोकं ……………..
उत्तर:
(क) मम
(ख) अस्माकं
(ग) कुत्र
(घ) गायावः

III. विलोमशब्दैः सह मेलनं कुरुत

शब्दाः – विलोमशब्दाः
(क) अस्माकम् – तत्र
(ख) अत्र – तदा
(ग) मम – तव
(घ) यदा – युष्माकम्
उत्तर:
शब्दाः – विलोमशब्दाः
(क) अस्माकम् – युष्माकम्
(ख) अत्र – तत्र
(ग) मम – तव
(घ) यदा – तदा |

IV. शब्दानां वाक्येषु प्रयोगः 

अधोलिखितानां शब्दानां वाक्येषु प्रयोगं कुरुत
(निम्नलिखित शब्दों का वाक्यों में प्रयोग कीजिए।)
वयम्
विद्यालयः
उद्यानम्
उत्तराणि-
वयम् वदामः।
एषः मम विद्यालयः अस्ति।
अत्र एकम् उद्यानम् अस्ति।

बहुविकल्पीयप्रश्नाः

अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत
(निम्नलिखित विकल्पों में से उचित उत्तर चुनकर लिखें।)
1. सर्वनामशब्द कः?
(क) जलम्
(ख) तव
(ग) वीणा
(घ) कपोतः
उत्तर:
(ख) तव

2. ‘सन्ति’ इत्यस्य एकवचनान्तरूपं लिखत।
(क) सति
(ख) असति
(ग) सतः
(घ) अस्ति
उत्तर:
(घ) अस्ति

3. ‘अहम्’ इत्यस्य विलोमशब्द लिखत।
(क) मम
(ख) त्वम्
(ग) युवाम्
(घ) युष्माकम्
उत्तर:
(ख) त्वम्

4. ‘युष्माकम्’ इत्यस्य द्विवचनान्तरूपं लिखत।
(क) त्वपि
(ख) युवयोः
(ग) युष्मत्
(घ) त्वाम्
उत्तर:
(ख) युवयोः

Detailed, Step-by-Step NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 3 शब्द परिचयः 3 Questions and Answers were solved by Expert Teachers as per NCERT (CBSE) Book guidelines covering each topic in chapter to ensure complete preparation.

NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 3 शब्द परिचयः 3

अभ्यासः

प्रश्न 1.
(क) उच्चारणं कुरुत।
(उच्चारण करें)

(ख) चित्राणि दृष्ट्वा पदानि उच्चारयत।
(चित्र देखकर पदों का उच्चारण करें। चित्र पाठ्यपुस्तक में देखें।)

प्रश्न 2.
(क) वर्णसंयोजनं कृत्वा पदं कोष्ठके लिखत
(वर्ण संयोजन करके पद कोष्ठक में लिखें)

उत्तर:

(ख) अधोलिखितानां पदानां वर्णविच्छेदं कुरुत
(अधोलिखित पदों का वर्णविच्छेद करें)
यथा- व्यजनम् = व् + य् + अ + ज् + अ + न् + अ + म्
पुस्तकम् = ……………….
भित्तिकम् = ………………
नूतनानि = ……………..
वातायनम् = ………….
उपनेत्रम्
उत्तर:

प्रश्न 3.
चित्राणि दृष्ट्वा संस्कृतपदानि लिखत
(चित्र देखकर संस्कृत पद लिखें। चित्र पाठ्यपुस्तक में देखें।)
(1)………….
(2) ………….
(3) ………….
(4)………….
(5) ………….
(6)………….
उत्तर:
(1) आम्रम्
(2) पत्रम्
(3) वायुचक्रम्
(4) करवस्त्रम्
(5) सूत्रम्
(6) छत्रम्

प्रश्न 4.
चित्रं दृष्ट्वा उत्तरं लिखत
(चित्र को देखकर उत्तर लिखें। चित्र पाठ्यपुस्तक में देखें।)
यथा- किं पतति?
मयूरौ किं कुरुतः?
एते के स्त?
बालिकाः किं कुर्वन्ति?
कानि विकसन्ति?
उत्तर:
(1) आनं पतति।
(2) मयूरौ नृत्यतः।
(3) एते क्रीडनके स्तः।
(4) बालिकाः (पुस्तकानि) पठन्ति।
(5) पुष्पाणि विकसन्ति।

प्रश्न 5.
निर्देशानुसारं वाक्यानि रचयत
(निर्देश के अनुसार वाक्य-रचना करें)

यथा-एतत् पतति। (बहुवचने) – एतानि पतन्ति।
(क) एते पणे स्तः। (बहुवचने) – ………………………
(ख) मयूरः नृत्यति। (बहुवचने) – ………………………
(ग) एतानि यानानि। (द्विवचने) – ………………………
(घ) छात्रे लिखतः। (बहुवचने) – ………………………
(ङ) नारिकेलं पतति। (द्विवचने) – ………………………
उत्तर:
(क) एतानि पर्णानि सन्ति।
(ख) मयूराः नृत्यन्ति।
(ग) एते याने।
(घ) छात्राः लिखन्ति।
(ङ) नारिकेले पततः।

प्रश्न 6.
उचितपदानि संयोज्य वाक्यानि रचयत
(उचित पदों का मेल करके वाक्य रचना करें)

(क) कोकिले — विकसति
(ख) पवनः — नृत्यन्ति
(ग) पुष्पम् — उत्पतति
(घ) खगः — वहति
(ङ) मयूराः — गर्जन्ति
(च) सिंहाः — कूजतः
उत्तर:
(क) कोकिले कूजतः।
(ख) पवन: वहति।
(ग) पुष्पम् विकसति।
(घ) खगः उत्पतति।
(ङ) मयूराः नृत्यन्ति।
(च) सिंहा: गर्जन्ति।

बहुविकल्पीयप्रश्नाः

अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत
(निम्नलिखित विकल्पों में से उचित उत्तर चुनकर लिखें।)

1. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) सूत्रम्
(ख) दीपकः
(ग) छात्रा
(घ) तुला।
उत्तर:
(क) सूत्रम्

2. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) दूरभाषम्
(ख) छत्रम्
(ग) छुरिका
(घ) रजकः
उत्तर:
(ख) छत्रम्

3. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) पेटिका
(ख) जवनिका
(ग) वाधम्
(घ) अश्वः
उत्तर:
(ग) वाधम्

4. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) मापिका
(ख) मण्डूकः
(ग) काकः
(घ) कङ्कतम्।
उत्तर:
(घ) कङ्कतम्।

5. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) नीडम्
(ख) पाकशाला
(ग) कृषकाः
(घ) गजः।
उत्तर:
(क) नीडम्

6. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) घटः
(ख) पात्रम्
(ग) अजा
(घ) मकरः।
उत्तर:
(ख) पात्रम्

7. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) मुकुटम्
(ख) शुकाः
(ग) दीपकाः
(घ) नकुलः।
उत्तर:
(क) मुकुटम्

8. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) चन्द्रः
(ख) पञ्जरम्
(ग) तालाः
(घ) लता।
उत्तर:
(ख) पञ्जरम्

9. अकारान्त-नपुंसकलिङ्गः कः?
(क) उपनेत्रम्
(ख) सूर्यः
(ग) कुञ्चिका
(घ) परिचरिका
उत्तर:
(क) उपनेत्रम्

Detailed, Step-by-Step NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 2 शब्द परिचयः 2 Questions and Answers were solved by Expert Teachers as per NCERT (CBSE) Book guidelines covering each topic in chapter to ensure complete preparation.

NCERT Solutions for Class 6 Sanskrit Ruchira Chapter 2 शब्द परिचयः 2

अभ्यासः

प्रश्न 1.
उच्चारणं कुरुत।
(उच्चारण करो)

(ख) चित्राणि दृष्ट्वा पदानि उच्चारयत।
(चित्रों को देखकर पदों का उच्चारण करें। चित्र पाठ्यपुस्तक में देखें।)

प्रश्न 2.
(क) वर्णसंयोजनं कृत्वा पदं कोष्ठके लिखत
(वर्णसंयोजन करके पद को कोष्ठक में लिखें)
.
उत्तर:

(ख) पदानां वर्णविच्छेदं प्रदर्शयत
(पदों का वर्णविच्छेद दर्शाएँ)
यथा- कोकिले = क् + ओ + क् + इ + ल् + ए

(1) चटके = ………….
(2) धाविकाः = …………..
(3) कुञ्चिका = …………..
(4) खट्वा = …………
(5) छुरिका = ……………
उत्तर:

प्रश्न 3.
चित्रं दृष्ट्वा संस्कृतपदं लिखत
(चित्र देखकर संस्कृत-पद लिखें। चित्र पाठ्यपुस्तक में देखें।)
1. …………
2. ………..
3. …………
4. ……………
5. …………
6. ………….
उत्तर:
(1) उत्पीठिका
(2) पेटिका
(3) नौका
(4) चटका
(5) महिला
(6) मापिका

प्रश्न 4.
वचनानुसारं रिक्तस्थानानि पूरयत
(वचन के अनुसार रिक्तस्थानों की पूर्ति करें)

उत्तर:

प्रश्न 5.
कोष्ठकात् उचितं शब्दं चित्वा वाक्यं पूरयत-
(कोष्ठक से उचित शब्द चुनकर वाक्य की पूर्ति करें)
यथा-बालिका पठति। (बालिका/बालिकाः)
(क) ………………. चरतः। (अजा/अजे)
(ख) ……………………… सन्ति। (द्विचक्रिके/द्विचक्रिकाः )
(ग) …………………….. चलति। (नौके/नौका)
(घ) ……………………… अस्ति। (सूचिके/सूचिका)
(ङ) ………………उत्पतन्ति। (मक्षिकाः/मक्षिके)
उत्तर:
(क) अजे चरतः।
(ख) द्विचक्रिकाः सन्ति।
(ग) नौका चलति।
(घ) सूचिका अस्ति।
(ङ) मक्षिकाः उत्पतन्ति।

प्रश्न 6.
सा, ते, ताः इत्येतेभ्यः उचितं सर्वनामपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत
(सा, ते, ताः-इनमें उचित सर्वनाम पद का चयन करके रिक्त स्थानों की पूर्ति करें)

यथा- लता अस्ति। – सा अस्ति ।
(क) महिलाः धावन्ति। – ………… धावन्ति ।
(ख) सुधा वदति। – …………. वदति।
(ग) जंवनिके दोलतः। – ……….दोलतः।
(घ) पिपीलिकाः चलन्ति। – …………. चलन्ति ।
(ङ) चटके कूजतः। – …………. कूजतः।
उत्तर:
(क) ता: धावन्ति।
(ख) सा वदति।
(ग) ते दोलतः।
(घ) ता: चलन्ति।
(ङ) ते कूजतः।

प्रश्न 7.
मञ्जूषातः कर्तृपदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत
(मंजूषा से कर्तृपद का चयन करके रिक्तस्थानपूर्ति करें)

लेखिका बालकः सिंहाः त्रिचक्रिका पुष्पमालाः

(क) ………….. सन्ति ।
(ख) …………. पश्यति।
(ग) …….. लिखति।
(घ) ……… गर्जन्ति।
(ङ) ……….. चलति।
उत्तर:
(क) पुष्पमालाः – सन्ति।
(ख) बालकः – पश्यति।
(ग) लेखिका – लिखति।
(घ) सिंहाः – गर्जन्ति।
(ङ) त्रिचक्रिका – चलति।

प्रश्न 8.
मञ्जूषातः कर्तृपदानुसारं क्रियापदं चित्वा रिक्तस्थानानि पूरयत
(मंजूषा से कर्तृपद के अनुसार क्रियापद चुनकर रिक्तस्थानपूर्ति करें)

गायतः नृत्यति लिखन्ति पश्यन्ति विहरतः

(क) सौम्या …………..
(ख) चटके …………..
(ग) बालिके …………..
(घ) छात्राः …………..
(ङ) जनाः …………..
उत्तर:
(क) सौम्या – नृत्यति।
(ख) चटके – विहरतः।
(ग) बालिके – गायतः।
(घ) छात्राः – लिखन्ति।
(ङ) जनाः – पश्यन्ति।

Class 6th Sanskrit Chapter 2 शब्द परिचयः 2 Additional Important Questions and Answers

प्रश्न 1.
अधोलिखितानां बहुवचनरूपाणि लिखत। (निम्नलिखित के बहुवचन रूप लिखें।)
(क) लता ……………………….. |
(ख) बाला ………………..
(ग) माला ………………..।
(घ) नौका ……………….
(ङ) दोला ……………।
उत्तर:
(क) लता – लताः ।
(ख) बाला – बाला:
(ग) माला – मालाः।
(घ) नौका – नौका:
(ङ) दोला – दोला:।

प्रश्न 2.
अधोलिखितानां स्त्रीलिङ्गरूपाणि लिखत।
(निम्नलिखित के स्त्रीलिङ्ग रूप लिखें।)

(क) अजः …………..
(ख) वृद्धः ……………..
(ग) बालः ……………
(घ) छात्रः …………..
(ङ) चटक: ……………
उत्तर:
(क) अजः – अजा।
(ख) वृद्धः – वृद्धा।
(ग) बालः – बाला।
(घ) छात्रः – छात्रा।
(ङ) चटकः – चटका।

बहुविकल्पीयप्रश्नाः

अधोलिखितेषु विकल्पेषु समुचितम् उत्तरं चित्वा लिखत
(निम्नलिखित विकल्पों में से उचित उत्तर चुनकर लिखें।)

1. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) वृद्धा
(ख) रामः
(ग) फलम्
(घ) नदी।
उत्तर:
(क) वृद्धा

2. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) बालः
(ख) उत्पीठिका
(ग) मतिः
(घ) जलम्।
उत्तर:
(ख) उत्पीठिका

3. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) रामाः
(ख) साधवः
(ग) तुला
(घ) बालकौ।
उत्तर:
(ग) तुला

4. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) छत्रे
(ख) पुस्तकम्
(ग) पुष्पाणि
(घ) मापिका।
उत्तर:
(घ) मापिका।

5. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) दोला
(ख) वारिणि
(ग) शिक्षकाः
(घ) मयूराः।
उत्तर:
(क) दोला

6. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) तालम्
(ख) छुरिका
(ग) ताला:
(घ) कमलानि।
उत्तर:
(ख) छुरिका

7. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) पर्णानि
(ख) चक्राणि
(ग) जवनिका
(घ) कारयाने।
उत्तर:
(ग) जवनिका

8. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) केशवः
(ख) वानरः
(ग) गजा:
(घ) वीणा।
उत्तर:
(घ) वीणा।

9. आकारान्त-स्त्रीलिङ्गः कः?
(क) अजा
(ख) जलपात्रम्
(ग) मुकुटानि
(घ) वाद्यम्।
उत्तर:
(क) अजा